Journal of Heroic Literature

Journal of Heroic Literature

The Semitic-Islamic Themes in Ancient Narratives of the Shahname

Document Type : Original Article

Author
Associate Professor of Persian Language and Literature, Islamic Azad University
http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.04
Abstract
It is obvious that some parts of the narratives in Persian literature have taken their themes from ancient Iran, or their origins can be found in Avesta or Zarathustran middle-era Persian texts. However, these stories, originating from ancient Persian literature, have not been unaffected by the Islamic or Semitic principles. These points are even seen in the Iranians’ national epic, the Shahname, so that the gnostic ideas of the beginning of Christianity are seen in the words, thought, and behavior of the characters likes Iraj and Khosrow. The ideas like taking material and human soul and body as evil seem to have, probably, come to Manichaeism from Christianity and from there have entered the Shahname. Also, some speeches made by Persian characters are, indeed, translations of the holy Koran’s words like the independence of god; ‘god doesn’t need offspring or wife’. And, some hints in the words of ancient Iranians show they believed in the angels like Gabriel or Israfil. For instance, Khosrow Parviz talks about a life-taking angel in death-bed while, in Zarathustra, an evil named Astveehad takes human life. In another part, it talks about the knowing of the water of the eternal life by an Iranian farmer. Nowhere in Persian Myths, a trace of Iranians’ awareness of that water and Khezr is seen. The present research deals with the effects of non-Iranian beliefs on the Shahname.
Keywords

  1. آذرفرنبغ فرّخ­زادان. (1371)، روایت آذرفرنبغ فرّخ­زادان، گزارش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: دایره­المعارف بزرگ اسلامی.
  2. آموزگار، ژاله. (1387)، تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت.
  3. ابن­الندیم، محمّد بن اسحاق. (1381)، الفهرست، تحقیقِ رضا تجدّد، تهران: اساطیر.
  4. ابوالقاسمی، محسن. (1387)، مانی به روایت ابن­ندیم، تهران: طهوری.
  5. اردستانی­رستمی، حمیدرضا. (1393 الف)، «فردوسی، ابومنصور و آرمان­های ملوک­الطوایفی»، پژوهش­های ادبی، سال یازدهم، شمارۀ چهل و سوم، صص 9-30.
  6. ____________. (1393 ب)، روزگار نخست (جستارهایی پیرامون دیباچۀ شاهنامه)، تهران: شیرازه. 
  7. اسدی توسی، ابونصرعلی بن احمد. (1389)، گرشاسب­نامه، به اهتمام و تصحیح حبیب یغمایی، تهران: دنیای کتاب.
  8. اسماعیل­پور، ابوالقاسم. (1387 الف)، اسطوره بیان نمادین، تهران: سروش.
  9. ____________. (1387 ب)، اسطورة آفرینش در آیین مانی، تهران: کاروان.
  10. بلعمی، ابوعلی محمّد بن محمّد. (1385)، تاریخ بلعمی، تصحیح محمّدتقی بهار، تهران: زوّار.
  11. بویس، مری. (1386)، زردشتیان: باورها و آداب دینی آن­ها، ترجمة عسگر بهرامی، تهران: ققنوس.
  12. بهار، مهرداد. (1384)، ادیان آسیایی، تهران: چشمه.
  13. _______. (1389)، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگاه.
  14. بیرونی، ابوریحان. (1389)، آثار الباقیّه عن القرون الخالیّه، ترجمة اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر.
  15. جمعی از علمای ماوراءالنّهر. (1387)، ترجمة تفسیر طبری، ویرایش جعفر مدرّس­صادقی، تهران: مرکز.
  16. خالقی­مطلق، جلال. (2001)، یادداشت­های شاهنامه، زیر نظر احسان یارشاطر، نیویورک: بنیاد میراث ایران.
  17. دوستخواه، جلیل. (1379)، اوستا: کهن­ترین سروده­ها و متن­های ایرانی، تهران: مروارید.
  18. راغب اصفهانی، حسین بن احمد. (1412)، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، بیروت: الشّامیه.
  19. روایت پهلوی. (1390)، گزارش مهشید میرفخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  20. زرّین­کوب، عبدالحسین. (1381)، نامورنامه، تهران: سخن.
  21. شایست ناشایست. (1390)، گزارش کتایون مزداپور، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  22. شهرستانی، محمّد بن عبدالکریم. (2003)، الملل و النّحل، بیروت: الهلال.
  23. فردوسی، ابوالقاسم. (1386)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی­مطلق و هم­کاران (محمود امیدسالار ج6 و ابوالفضل خطیبی ج7). تهران: مرکز دایره­المعارف بزرگ اسلامی.
  24. فرنبغ دادگی. (1380)، بندهش، گزارش مهرداد بهار، تهران: توس.
  25. کتاب پنجم دین­کرد. (1388)، گزارش ژاله آموزگار و احمد تفضّلی، تهران: معین.
  26.  کتاب سوم دین­کرد، دفتر یکم. (1381)، گزارش فریدون فضیلت، تهران: فرهنگ دهخدا.
  27. کتاب سوم دین­کرد، دفتر دوم. (1384)، گزارش فریدون فضیلت، تهران: مهرآیین.
  28. 29.کتاب مقدّس. (2002)، ترجمۀ قدیم، شامل کتب عهد عتیق و عهد جدید، ایلام.
  29. کوسج، شمس­الدّین محمّد. (1387)، برزونامه، تصحیح اکبر نحوی، تهران: میراث مکتوب.
  30. گات­ها. (1384)، گزارش ابراهیم پورداود، تهران: اساطیر.
  31. گردیزی، ابوسعید عبدالحی. (1384)، زین­الاخبار، به اهتمام رحیم رضازاده ملک، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  32. مجمل­التّواریخ و القصص. (1383)، تصحیح محمّدتقی بهار، تهران: دنیای کتاب.
  33. مستوفی، حمدالله. (1387)، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
  34. مؤذّن­جامی، محمّدمهدی. (1388)، ادب پهلوانی (مطالعه­ای در تاریخ ادب دیرینۀ ایرانی از زردشت تا اشکانیان)، تهران: ققنوس.
  35. نجم رازی، ابوبکر بن محمّد. (1374)، مرصادالعباد، به اهتمام محمّدامین ریاحی، تهران: علمی و فرهنگی.
  36. نظامی­گنجوی، الیاس بن یوسف. (1376)، کلّیّات، تصحیح وحید دستگردی، تهران: علم.
  37. نهج­الفصاحه. (1385)، تصحیح عبدالرّسول پیمانی و محمّد امین شریعتی، تهران: خاتم­الانبیاء.
  38. نیبرگ، هنریک ساموئل. (1383)، دین­های ایران باستان، ترجمة سیف­الدّین نجم­آبادی، کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.
  39. نیشابوری، ابواسحاق. (1386)، قصص الانبیاء، به اهتمام حبیب یغمایی، تهران: علمی و فرهنگی.
  40. نیشابوری، ابوبکر. (1381)، تفسیر سورآبادی، تصحیح سعیدی سیرجانی، تهران: فرهنگ نشر نو.
  41. هالروید، استوارت. (1388)، ادبیات گنوسی، ترجمة ابوالقاسم اسماعیل­پور، تهران: اسطوره.
  42. هینلز، جان. (1386)، شناخت اساطیر ایران، ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضّلی، تهران: چشمه.
  43. یعقوبی، احمد بن ­ابی یعقوب. (1387)، تاریخ یعقوبی، ترجمة محمّدابراهیم آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.
  44. Baker-Brian, N. J. (2011), Manichaeism: Clark.
  45. Bartholomae, C. (1961), Altiransiches Wörterbuch: Berlin.
  46. Boyce, M. (1975), A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian, Acta Iranica vol 9, Leiden: Edition Teheran ‌ـ Liege.
  47. Cirillo, L. (2009), “Mani Logion: The Purification that was Spoken about is that which Comes Through Gnosis”, New Ligh ton Manichaeism, vol: 64. Leiden-Boston. pp45-59.
  48. Dānāk-u Mainyō-ī khard, (1913), ed Behramgore Tehmurasp Anklesaria: Bombay.
  49. Geldner, K. F. (1886), Avesta: The Sacred Books of the Parsis: Stuttgart.
  50. Henning, W.B. (1977), Selected Papers, Acta Iranica vol 15, Leiden: Edition Teheran ‌ـ Liege. 
  51. Iranian Bundahišn, (1978), Rivāyat-ī Ēmēt- ī Ašavahištān, part1, ed by: K. M. Jamasp Asa, Y. Mahyar Nawabi, M. Tavousi, Shiraz: Phalavi University.
  52. Kent, R. G. (1953), Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon, New Hawen: Connecticut.
  53. Lieu, Samuel N. C. (1995), Manichaeism in the Later Roman Empire and Medieval China: Leiden.
  54. Mackenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionery: London.
  55. Nyberg, H. S. (1974), A Manual of Pahlavi: Wiesbaden.
  56. Reichelt, H. (1968), Avesta Reader: Texts, Notes, Glossaryand Index: Strassburg.
  57. Sadder Nasr and Sadder Bundehesh, (1909), ed by: Ervad Bamanji Nasarvanji Dhabahr, M. A. Bombay.
  58. Sundermann, W. (1973), Mittelpersische und Parthische Kosmogonische und Parabeltexte der Manichaer: Berlin.
  59. Tardieu, M. (2008), Manichaeism, Urban and Chicago: University of Illinois Press.
  60. Zātasparam. (1964), Vichitakiha- ī Zātsparam: Text and Introduction, by: Behramgore Tehmurasp Anklesaria: Bombay.