در مقالۀ پیشِرو، برآنیم تا با معرفی «خودشیفتگی» و دیگر مفاهیم مرتبط، ازجمله «امر خیالی»، «مرحلۀ آیینهای» و «غیر بزرگ» از دیدگاه ژاک لکان، این پدیدۀ روانی را در شخصیت گرشاسب در گرشاسبنامه بررسی و تحلیل کنیم. این پژوهش نشان میدهد که ضحاک سبب ایجاد خودشیفتگی در گرشاسب میشود؛ زیرا برای او بهمثابۀ «غیر بزرگ» است. این خودشیفتگی در شخصیت گرشاسب به اوج خود میرسد، تا جایی که او را بسیار بیرحم و خودرأی میکند. اعمال و رفتارهای وی ازجمله نبرد با اژدهایان، زورآزمایی، خودنمایی و غرور نیز ریشه در خودشیفتگی او دارد. با سرنگونی ضحاک، خودشیفتگی گرشاسب نیز از بین میرود و تبدیل به شخصیتی آرام و صلحطلب میشود. در این پژوهش، تأثیر خودشیفتگی وی بر دیگر شخصیتها و در کل، بر روند داستان نیز تحلیل میشود. دستاورد پژوهشِ حاضر، همچنین به ما نشان میدهد که اسدی توسی در پردازش شخصیت گرشاسب، تا چه حد موفق بوده و چقدر توانسته است همراه با حفظ صفات حماسی و اسطورهای او، بُعد روانی وی را نیز به واقعیت نزدیک کند.
احمدزاده، شیده، (1386)، «ژاک لاکان و نقد روانکاوی معاصر»، پژوهشنامة فرهنگستان هنر، سال دوم، شماره4، 108-93.
استاوراکاکیس، یانیس، (1394)، لاکان و امر سیاسی، ترجمة محمدعلی جعفری، چاپ دوم، تهران: انتشارات ققنوس.
اسدی، توسی، (1389)، گرشاسبنامه، به تصحیح حبیب یغمایی، چاپ دوم، تهران: دنیای کتاب.
آموزگار، ژاله، (1390)، زبان، فرهنگ و اسطوره، چاپ سوم، تهران: معین.
اوستا، (1385)، 2 جلدی، به گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، چاپ دهم، تهران: مروارید.
اوشیدری، جهانگیر، (1371)، دانشنامة مزدیسنا، چاپ اوّل، تهران: مرکز.
براتی، محمود و محمودی، علی محمد، (1389)، «فرجاماندیشی در گرشاسبنامه اسدی توسی»، پژوهش دینی، سال نهم، شماره 21، 196-169.
پاینده، حسین، (1388)، «نقد شعر "زمستان" ازمنظر نظریة روانکاوی لاکان»، زبان و ادب پارسی، سال سیزدهم، شماره 42، 46-27.
خطیبی، ابوالفضل، (1390)، «گرشاسپ»، فردوسی و شاهنامه سرایی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 422-399.
دزفولیان، کاظم و طالبی، معصومه، (1390)، «تحلیل صحنة آغازین و بخش مقدماتی منظومههای حماسی: بانوگشسبنامه، برزونامه، بهمننامه و گرشاسبنامه، برپایة نظریة پراپ»، تاریخ ادبیات، سال چهارم، شماره 68، 132-111.
رجبیان، ساناز و نیکمنش، مهدی، (1393)، «گرشاسب: شبهقهرمان اسدی توسی»، شعرپژوهی، سال ششم، شماره 3، 116-93.
شیری، قهرمان و مهری، بهروز و حسینی آبباریکی، سید آرمان، (1391)، «از لاکان تا مولانا (نگاهی لاکانی به سیر رشد روانی سوژه در آرای مولانا)»، ادبیات عرفانی، سال سوم، شماره 6، 100-81.
صالحی، سیده سمانه، (1390)، «نقد و تحلیل روانکاوانه داستان فرود شاهنامة فردوسی (همراه با قابلیتهای نمایشی آن)»، پایاننامة کارشناسی ارشد، استاد راهنما محمدرضا صالحی مازندرانی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز.
صفا، ذبیحالله، (1389)، حماسهسرایی در ایران، چاپ نهم، تهران: امیرکبیر.
مولّلی، کرامت، (1393)، مبانی روانکاوی فروید-لکان، چاپ نهم، تهران: نشر نی.
مهری، بهروز، (1394)، «خوانش لاکانی از غمنامة رستم و اسفندیار»، شعر پژوهی (بوستان ادب)، سال هفتم، شماره 4، 166-141.
ولک، رنه و وارن، اوستین، (1390)، نظریه ادبیات، ترجمة ضیاء موحد و پرویز مهاجر، چاپ سوم، تهران: انتشارات نیلوفر.
هوشنگی، مجید، (1388)، «نقد و تحلیل روانشناختی شخصیتهای شاهنامه»، پایاننامۀ کارشناسی ارشد. استاد راهنما حسینعلی قبادی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
هینلز، جان، (1393)، شناخت اساطیر ایران، ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضّلی، چاپ هفدهم، تهران: چشمه.
Freud, S. (1949), Group Psychologyand the Analysis of the Ego (J. Strachey, Trans.), London: The Hogarth Press Ltd.
King, Robert, (2001), “Mirror Stage”, A Compendium of Lacanian Terms. Huguette Glowinski, etal (Eds), London: Free Associasion Books, 114-118.
Lacan, J. (1966), Écrits, Paris: Éditions du Seuil.
Roudinesco, E. (2003), “The mirror stage: an obliterated archive” (B. Bray, Trans.) The Cambridge Companion to Lacan, UK: Cambridge University Press, 25-34.
Thurschwell, Pamela (2000), Sigmund Freud, R. Eaglestone (Ed), London: Routledge.
