ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

یکی از ژرف‌ساخت‌های آزمون همسرگزینی در حماسۀ ملی و بن‌مایۀ برون همسری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر
چکیده
حماسه تصویری از داستان قهرمانان و ابرمردان در نجات و رستگاری کشور از شر اهریمنان است و یکی از اصول مهم زندگی قهرمانان که افرادی نیمه‌خدا و نیمه‌انسان، هستند، همسرگزینی آنان هست. اگر به اکثر ازدواج قهرمانان نگریسته شود، ازدواج با گروه مقابل که گاهی مظهر نیروی شر هستند در پی پیروزی یا آزمونی، رایج است. این ازدواج که در اصطلاح جامعه‌شناسی برون­همسری نامیده می‌شود، ازدواجی است که زن و شوهر می‌توانند از گروه‌های اجتماعی و شغلی مختلف یا وابسته به مناطق جغرافیایی گوناگون باشند؛ یعنی هیچ‌گونه محدودیتی، چه قومی چه قبیله‌ای، خانوادگی، خاندانی، شهری و روستایی، منطقه‌ای، کشوری و نظایر آن برای همسرگزینی وجود ندارد. ژرف‌ساخت‌های مختلف می‌توان برای برون‌همسری قهرمانان ذکر کرد. یکی از دلایل ازدواج برون‌همسری قهرمانان، یافتن راهی برای نفوذ بر بیگانگان است. این امر در گرو آزمون‌هایی است که قهرمان پس از پشت سر نهادن‌شان، به آن دست می‌یابد. نوع پژوهش بنیادی است که به روش کتابخانه‌ای بر اساس الگوی توصیفی، مورد یادشده بررسی شده است.
کلیدواژه‌ها

  1. آیدنلو، سجاد، (1388)، «هفت خان پهلوان»، مجله ادب و زبان دانشگاه شهید باهنر کرمان، شمارۀ 23، زمستان، صص 1 تا 28.
  2. اسدی توسی، علی بن احمد، (1354)، گرشاسپ‌نامه، به اهتمام حبیب یغمایی، تهران: انتشارات کتابخانۀ طهوری.
  3. الیاده، میرچا، (1368)، آیین‌ها و نمادهای ­آشناسازی، ترجمة ­نصرالله ­زنگویی، تهران: آگاه.
  4. ایرانشاه­بن­ابی­الخیر، (1370)، بهمن‌نامه، ویراستۀ رحیم عفیفی، تهران: انتشارات علمی­وفرهنگی.
  5. ایرانشان(ه)بن­ابی­الخیر، (1377)، کوش­نامه، به­کوشش جلال متینی، تهران: انتشارات علمی­وفرهنگی.
  6. ایونس، ورونیکا، (1379)، اساطیر مصر، ترجمۀ باجلان فرّخی، تهران: انتشارات اساطیر.
  7. ________، (1381)، اساطیر هند، ترجمۀ باجلان فرّخی، چ دوم، تهران: انتشارات اساطیر.
  8. بانوگشسب‌نامه، (1382)، مقدمه و تصحیح روح‌انگیز کراچی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  9. بهار، مهرداد، (1362)، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: انتشارات توس.
  10. تفضّلی، احمد، (1376)، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، چ سوم، تهران: سخن.
  11. جهانگیرنامه، (1380)، به کوشش ضیاءالدین سجّادی، تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
  12. خالقی مطلق، جلال، (1378)، «نظری دربارۀ هویّت مادر سیاوش»، ایران‌نامه، بهار، شمارۀ شصت و ششم.
  13. رزنبرگ، دونا، (1379)، اسطوره‌های جهان، ترجمۀ­ عبدالحسین­شریفیان، تهران: انتشارات­اساطیر.
  14. ________، (1374)، اسطوره‌های یونان، ترجمه مجتبی عبدالله نژاد، مشهد: انتشارات ترانه.
  15. رضایی، مریم و اکبر ساروکلایی، (1388) «گرگ در منظومه‌های حماسی ایران»، مجلۀ دانشکدۀ علوم انسانی تبریز، شمارۀ 211، صص 105 تا 134.
  16. روایت پهلوی، (1367)، ترجمۀ مهشید میرفخرایی، تهران: مؤسسۀ مطالعات ­و ­تحقیقات  فرهنگی.
  17. روح الامینی، محمود، (1370)، «ساختار اجتماعی ازدواج‌های شاهنامه»، مجلۀ چیستا، اردیبهشت، شمارۀ 78، صفحه‌های 877 تا 891.
  18. زرین‌کوب، عبدالحسین، (1383)، از گذشتۀ ادبی ایران، چ دوم، تهران: سخن،
  19. سرکاراتی، بهمن، (1385)، سایه‌های شکارشده، تهران: طهوری.
  20. سنت، جان پین، (1380)، اساطیر یونان، ترجمة باجلان فرّخی، اساطیر.
  21. شهبازی، علی‌رضا، (1381)، «افسانۀ ازدواج با محارم»، مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ، شمارۀ 15، صص 9 تا 36.
  22. فخرالدین اسعد گرگانی، (1356)، ویس و رامین، به تصحیح محمد روشن، چ سوم، تهران: صدای معاصر.
  23. فردوسی، ابوالقاسم، (1389)، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق، چ سوم، تهران: نشر مرکز دائره‌المعارف اسلامی،
  24. فرنبغ‌ دادگی، (1369)، بندهش، ترجمۀ مهرداد بهار، تهران: توس.
  25. فریزر، جرج حیمز، (1383) شاخۀ زرین، ترجمۀ کاظم فیروزمند، تهران: انتشارات آگاه.
  26. کی‌کاووس، خسرو، (1386)، فرامرزنامه، تصحیح میترا مهرآبادی، تهران: دنیای کتاب.
  27. گزیدۀ سروده‌های ریگ‌ودا، (1372)، ترجمۀ سیدمحمّدرضا جلالی، چ سوم، تهران: نشر نقره،
  28. مختار غزنوی، (1377)، شهریارنامه، به تصحیح غلامحسین بیگدلی، تهران: پیک فرهنگ.
  29. مشتاق‌مهر، رحمان و سجّاد آیدنلو، (1386)، «بن‌مایۀ اژدها»، مجلّۀ گوهر گویا، شمارۀ دوم.
  30. هومر، (1389)، ایلیاد، ترجمۀ سعید نفیسی، به کوشش میترا مهرآبادی، چاپ پنجم، تهران: دنیای کتاب.
  31. ____، (1378)، اودیسه، ترجمۀ سعید نفیسی، چ دوازدهم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  32. هینلز، جان راسل (1368) شناخت اساطیر ایران، ترجمه تفضّلی و آموزگار، تهران: نشر چشمه.