مقایسة قطعة سغدی نبرد رستم با دیوان و دارجنگة نوشاد طرهانی بر اساس تعاریف و ویژگی‌های سرود حماسی

قطعة سغدی در توصیف نبرد رستم با دیوان، متعلق به حدود سیزده قرن پیش، در ایالت کانسوی چین کشف شده‌است. داستان رستم در این متن، با عناصر بدوی، جادویی و شمنی همراه است؛ اما می‌توان احتمال داد که این متن، یکی از مآخذ داستان‌های نبرد رستم با دیوان باشد؛ اما دارجنگه منظومه‌ای است به زبان لکی (در استان لرستان)، متعلق به دورة افشاریه، سرودة نوشاد طرهانی که در آن گفت‌وگوی شاعر با درخت کهنسالی به تصویر کشیده شده و درخت در ضمن آن گفت‌وگو، عمر خود را به دوران اساطیری ایران و پادشاهی کیومرث می‌رساند و بیان خود را با توصیفات مختصری دربارة پهلوانان و پادشاهان ایرانی همراه می‌کند. در همین راستا، برخی از محققان و پژوهشگران، این دو متن را در یک قالب و ساختار؛ یعنی در ردیف سرودهای حماسی (در معنای خاستگاه حماسه) قرار داده‌ و سعی کرده‌اند این دو را نمونه‌هایی از سرودهای حماسی به دیگر زبان‌های ایرانی معرفی کنند. از آنجا که قرار دادن این دو متن در یک ردیف موجب ابهاماتی دربارة سرودهای حماسی شده، نگارندگان کوشیده‌اند تا در قالب این مقاله، با رویکرد توصیفی- تحلیلی، ابتدا سرود حماسی را تعریف کنند؛ ویژگی‌های آن را برشمرند و آنگاه مطابق با آن ویژگی‌ها نشان دهند که اطلاق سرود حماسی بر متن سغدی جایز است؛ اما دارجنگة نوشاد را با توجه به زمان سرایش، قالب و ساختار، نمی‌توان سرود حماسی به‌حساب آورد و بنابراین لازم است در این باره تأمل بیشتری صورت بگیرد.