ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بررسی و مقایسۀ نبرد پهلوانان مرد و زن در سه روایت حماسی (با نگاهی بر آرای «ژرار ژنت»)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزهرا (س) (نویسندۀ مسئول)
2 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا (س).
چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی و مقایسه­ی نبردِ میان زنان و مردان، در سه روایت حماسی مختلف است. نبردِ «سهراب و گردآفرید» در«شاهنامه»، مبارزه «همای و همایون»در مثنوی­ای با همین نام از «خواجوی کرمانی»و نبرد«رستم و بانوگشسب»در«بانوگشسب­نامه» از سراینده­ای نامعلوم. پس از نگاهی اجمالی به این سه منظومه، نقاط اشتراک و تمایز آن­ها بیان می­گردد. شایان ذکر است، در بیان اشتراکات این نبردها، از آرای «ژرار ژنت» استفاده کرده­­ایم. نکات مشترک سه منظومه در برگیرنده­ی موارد زیر است: شیوه­­ی «روایت­گری» یکسان، از دیدگاه «ژنت» در مولفه­هایِ «روایت»- یعنی «زمان دستوری»، «وجه» و «لحن و صدا»- ؛ پنهان ماندن «زن بودن»ِ پهلوان بانوان؛ نام­آور بودن هر سه شخصیت زن در جنگاوری و پیروز شدن مردانِ مبارز در انتهای هر سه نبرد. تمایزهای سه منظومه، شامل موارد زیر است: انگیزه­های گوناگون برای آغاز جنگ؛ تفاوت در فرجام نبردها؛ موارد معکوس در «بانوگشب­نامه»؛ ضعف «همای» نسبت به دو پهلوان دیگر و تفاوت­های سبکی در نگارش منظومه­ ها.
کلیدواژه‌ها

  1. ایگلتون، بری. (1392). پیش درآمدی بر نظریه­های ادبی. عباس مخبر، چاپ هفتم، تهران: مرکز.
  2. برتنز، یوهانس ویلم. (1382). نظریه­ی ادبی. فرزان سجودی، چاپ اول، تهران: آهنگ دیگر.
  3. بهار، مهرداد. (1384). از اسطوره تا تاریخ. گردآورنده و یراستار ابوالقاسم اسماعیل پور، چاپ چهارم، تهران: چشمه.
  4. تایسن، لیس. (1387). نظریه­های نقد ادبی معاصر. ترجمه­ی مازیار حسین زاده و فاطمه حسینی، تهران: نگاه امروز، حکایت قلم نوین.
  5. تولان، مایکل. (1386). روایت شناسی؛ درآمدی زبان شناختی انتقادی. ترجمه­ی سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها(سمت).
  6. خواجوی کرمانی، محمود بن علی. (1370). همای و همایون. کمال عینی. تهران: موسسه مطالعات علمی و فرهنگی.
  7. ریمون کنان، شلومیت. (1387). روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ابوالفضل حری، تهران: نیلوفر
  8. صفا، ذبیح الله. (1389). حماسه­سرایی در ایران از قدیمی­ترین عهد تاریخی تا قرن چهاردهم هجری. تهران: امیرکبیر.
  9. فردوسی، ابوالقاسم. (1369). داستان رستم و سهراب. تصحیح مجتبی مینوی، به کوشش مهدی قریب، مهدی مداینی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  10. فلکی، محمود. (1382). روایت داستان (تئوری­های پایه­ی داستان نویسی). تهران: بازتاب نگار.
  11. مکاریک، ایرناریما. (1385). دانش­نامه­ی نظریه­های ادبی معاصر. ترجمه­ی مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
  12. مول، ژول. (1345). دیباچه شاهنامه. جهانگیر افکاری، تهران: سازمان کتاب­های جیبی.
  13. بانو گشسب نامه. (1382). تصحیح روح انگیز کراچی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  14. آیدنلو، سجاد. (1387). «پهلوان بانو». مجله ادبیات و علوم انسانی باهنر کرمان. سال هفتم. شماره سیزده. صص 24 -11 .
  15. سرکاراتی، بهمن. (1376). «بازشناسی بقایای افسانه­ی گرشاسب در منظوم ه­های حماسی ایران». نامه فرهنگستان. شماره 10. صص 38  6 .
  16. کراچی، روح انگیز. (1381). «بانوگشسب پهلوان بانوی حماسه­های ایران». مجله­ی شناخت. شماره 33 . صص 190- 179 .
  17. محمدی، هاشم. ( ؟ ). «سام­نامه و همای و همایون». نشریه فردوسی. سال نهم. شماره 80 و 81 . صص 62 56.
  18. میرهاشمی، سید مرتضی. (1382). «سایه­ی آفتاب(اشاره­ای به همای و همایون)». مجله­ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی. شماره42 و 43 . صص 108 75.
  19. واردی، زرین/ نظری اصطهباناتی، حمیده. (1389). «بررسی ساختار اسطوره­ای در داستان سام­نامه». پژوهش­نامه­ زبان و ادب فارسی(گوهر گویا). سال چهارم. شماره دوم. صص 102- 77.