ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

جلوه‌های ورجاوند اورمزد در متون اوستایی، پهلوی و شاهنامه فردوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه ادیان و عرفان دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم‌آباد
http://doi.org/10.22034/heroic.2024.2.3.10
چکیده
در دین زردشت، اهورامزدا نورالانوار با جلوه­های متعدد موسوم به امشاسپندان است وظیفۀ امشاسپندان به‌ عنوان مظاهر اهورامزدا توسعۀ اصل «اشه» و آبادانی است. فرامین اهورایی به دستیاری این شش فرشته­ی مقرب جاودان اجرا می­گردد. اساس این اندیشۀ ایرانی در دین ودایی سابقه دارد که زرتشت صورت نوین واساسی دیگری بدان بخشید در دین زردشت، تعداداصلی امشاسپندان شش فرشته است،حالآنکه عموماً ازهفت امشاسپند سخن به میان می‌آید. تأمل در اوستا نشان می‌دهد که در هیچ جای گات­ها به واژه­ی امشاسپندان برنمی‌خوریم؛ اما در اوستای متأخر و متون پهلوی نام جمعیِ امشاسپند بر آنان اطلاق شده است. این یاریگران در گات­ها، جلوه­های اهورامزدا و مظهر آفرینندگی به شمار می‌آیند، درحالی که اوستای جدید و متون پهلوی آنان راایزدانی مِهین و متشخص و مستقل از اهورامزدا با خویشکاری معین معرفی می­کنند. فردوسی نیز در شاهنامه با یادکرد پیام­آوری زردشت و کتب اوستا و زند، بی­آنکه واژه­ی امشاسپندان را به­کار برد، از جلوه­های اهورایی بهمن، اردیبهشت، شهریور، سپندارمذ، خرداد و امرداد سخن می‌گوید.
کلیدواژه‌ها

  1. - آشتیانی،جلال الدین، (1374)زرتشت مزدیسنا وحکومت،شرکت سهامی انتشار.
  2. - آموزگار،ژاله، (1374) تاریخ اساطیری ایران،انتشارات سمت، چاپ اول.
  3. -اوشیدری، جهانگیر، (1371) دانشنامة مزدیسنا،انتشارات نشر مرکز، چاپ اول.
  4. - بویس، مری،(1374) تاریخ کیش زرتشت،ترجمه­ی همایون صنعتی زاده،انتشارات توس.
  5. - بهار، مهرداد، (1382) ادیان آسیایی، انتشارات چشمه، چاپ چهارم.
  6. - همو(1381) پژوهشی در اساطیر ایران، انتشارات آگاه، چاپ چهارم.
  7. - پورداود، ابراهیم،(1356) گاتها، به کوشش بهرام فروشی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ.
  8. - پورداود، ابراهیم، (2536) یشت­ها، به کوشش بهرام فروشی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم.
  9. -جلالی مقدم، مسعود، (1372) آیین زروانی(مکتب فلسفی-عرفانی زرتشتی بر مبنای زمان، انتشارات گوته، چاپ اول.
  10. - حیدری، حسین و محمد آقاجانی، (1391) اوصاف و کارکرد یاریگران خداوند در اوستا و عهد عتیق، مجله ادیان و عرفان، سال 45، شماره1.
  11. - دوستخواه، جلیل، (1370)گزارش و پژوهش اوستا کهن­ترین سرود ایرانیان ج1و2، انتشارات مروارید، چاپ اول.
  12. - رضایی باغ­بیدی، حسن (1385) پهلوی، دایره المعارف بزرگ اسلامی ج 14، انتشارات دایره المعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول.
  13. -رضی، هاشم، (1360) زرتشت و تعالیم او، انتشارات فروهر.
  14. -زنر، آر.سی، (1374) زروان یا معمای زرتشتی­گری، ترجمه دکتر تیمور، انتشارات فکر روز، چاپ اول.
  15. - ژینیو، فلیپ، (1372)ارداویراف نامه، ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار، انتشارات معین- انجمن ایرانشناسی فرانسه.
  16. - شایست وناشایست،(1369) ترجمه و آوانویسی کتایونمزداپور، مؤسسه­ی مطالعات وتحقیقات فرهنگی.
  17. - فرنبغ دادگی، بندهش،(1369) گزارنده مهرداد بهار،انتشارات توس،چاپ اول.
  18. -فردوسی، ابوالقاسم، (1374) شاهنامه، تصحیح ژول مُل، انتشارات سخن، چاپ پنجم.
  19. -گزیده­های زاد اسپرم،(1366) ترجمه محمدتقی راشد محصل، مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
  20. - مجتبائی،فتح الله، (1348)شهرزیبای افلاطون وشاهی آرمانی در ایران باستان، انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان.
  21. - مهاجرانی، عطاءالله، (1382) حماسه فردوسی نقد و تفسیر نامورنامه، ، انتشارات اطلاعات، چاپ سوم.
  22. - مهرآبادی، میترا، (1379) شاهنامه کامل فردوسی به نثر پارسی ج1، نشر روزگار، تهران.
  23. - مهرین،مهرداد،(1362) اشاوهیشتا،انتشارات فروهر، چاپ پنجم.
  24. - مهرین،مهرداد،(1362) دین بهی (فلسفه دین زرتشت)،انتشارات فروهر، چاپ اول.
  25. - مهرین،مهرداد،(1364) دین مزدایی، انتشارات فروهر، چاپ اول.
  26. - میرفخرایی، مهشید، (1366) آفرینش در ادیان، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول.
  27. - مینوی­خرد،(1380) ترجمه احمد تفضلی، به کوشش ژاله آموزگار، انتشارات توس، ویرایش سوم.
  28. -هینلز،جان، (1373) شناخت اساطیر ایران، ترجمه­ی ژاله آموزگار واحمدتفضلی،نشرآویشن،چاپ سوم.
  29. - واحد­دوست، مهوش، (1379) نهادینه­های اساطیری در شاهنامه فردوسی، انتشارات سروش، چاپ اول.
  30. - Gherardo Gnoli,(1978)“AmeshaSpentas”, Encyclopedia of religion Vol.3, Edite by Mircea  Eliade, New York. Macmillan publishing Co, London.