ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

سلاح آیینی اژدهاکشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز. (نویسندة مسؤل)
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز
چکیده
یکی از مباحث تکرارشونده در اساطیر و حماسه‌های ایران اژدهاکشی است. نبرد با اژدها یکی از انواع جنگ‌های حماسی و اساطیری به شمار می‌رود و آنچه در بعضی از این‌گونه نبردها نمایان می‌شود، نمادها هستند. اژدها در داستان‌های اساطیری و حماسی ایران، عموماً با گرز کشته می‌شود. کشتن اژدها با این سلاح در اساطیر و حماسه‌های دیگر ملل هند و اروپایی نمونه‌هایی دارد؛ به گونه‌ای که سلاح آیینی اژدهاکشی گرز شناخته می‌شود. در این مقاله بررسی شده که چرا گرز به‌عنوان سلاح آیینی این کار درآمده است؟ گرزهای پهلوانان اساطیری و حماسی ایران گاوشکل است. تقابل گاو با اژدها، به‌عنوان نمادهای ترسالی و باروری در مقابل خشکسالی، باعث شده‌است تا گرز گاوشکل، به‌عنوان نماد ترسالی و باروری سلاح آیینی کشتن اژدها به‌عنوان نماد خشکسالی شناخته‌شود؛ در واقع علت این امر در شکل گرز و نمادشناسی آن است.
کلیدواژه‌ها

  1. - آیدنلو، سجاد. (۱۳۸۸)، از اسطوره تا حماسه، تهران: سخن.
  2. - اردستانی رستمی، حمیدرضا. (۱۳۹۴)، «فریدون دهقان، کاوۀ آهنگر و ضحاک دیو»، بوستان ادب، دورة هفتم، شمارة اول، صص 28 -1.
  3. - اسدی‌طوسی، ابونصر علی‌بن احمد. (۱۳۸۹)، گرشاسب‌نامه، تصحیح حبیب یغمایی، تهران: دنیای کتاب.
  4. - انجوی‌شیرازی، ابوالقاسم. (۱۳۶۹)، فردوسی‌نامه (مردم و فردوسی)، تهران: علمی.
  5. - الیاده، میرچا. (۱۳۸۹)، رساله در تاریخ ادیان، ترجمة جلال ستاری، تهران: سروش.
  6. - ایونس، ورونیکا. (۱۳۸۱)،  اساطیر هند، ترجمة باجلان فرخی، تهران: اساطیر.
  7. - بندهشن هندی. (۱۳۸۸)، ترجمة رقیه بهزادی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  8. - دادگی، فرنبغ. (۱۳۹۰)، بندهشن، ترجمة مهرداد بهار، تهران: توس.
  9. - پورداوود، ابراهیم. (۱۳۷۷)، یشت‌ها، تهران: اساطیر.
  10. - پین‌سنت، جان. (۱۳۸۷)، اساطیر یونان، ترجمة باجلان فرخی، تهران: اساطیر.
  11. - جعفری‌دهقی، محمود و مجید پوراحمد. (۱۳۹۲)، «گرز گاوسر فریدون و منشأ آن». ادب فارسی، دورة سوم، شمارة دوم، صص 57 -39.
  12. - جلالی‌نائینی، محمدرضا. (۱۳۸۵)، گزیده‌های ریگ‌ودا، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
  13. - دیویدسن، آلیس. (۱۳۸۵)، اساطیر اسکاندیناوی، ترجمة باجلان فرخی، تهران: اساطیر.
  14. - رستگار فسایی، منصور. (۱۳۷۹)، اژدها در اساطیر ایران، تهران: توس.
  15. - زادسپرم. (۱۳۶۶)، گزیده‌های زادسپرم، ترجمة محمدتقی راشدمحصل، تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  16. - سرکاراتی، بهمن. (۱۳۹۳)، سایه‌های شکارشده، تهران: طهوری.
  17. - شوالیه، ژان و آلن گربران. (۱۳۸۵)، فرهنگ نمادها، ترجمة سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
  18. - فرامرزنامۀ بزرگ. (۱۳۹۴)، تصحیح ماریولین زوتفن و ابوالفضل خطیبی، تهران: سخن.
  19. - فردوسی، ابوالقاسم. (۱۳۶۶)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی‌مطلق، دفتر اول، نیویورک: مجموعه متون فارسی.
  20. - ــــــــــــــــــ.. (۱۳۷۳)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی‌مطلق، دفتر چهارم، کالیفرنیا و نیویورک: مجموعه متون فارسی.
  21. - ــــــــــــــــــ.. (بی‌تا)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی‌مطلق، دفتر ششم، کالیفرنیا و نیویورک: مجموعه متون فارسی.
  22. - قائمی، فرزاد. (۱۳۹۱)، «پژوهشی دربارة اسطورة نبرد مهر و گاو نخستین و رابطة آن با گرز گاوسر»، ادب‌پژوهی، شمارة ۲۱، صص 110 -89.
  23. - قلی‌زاده، خسرو. (۱۳۹۲)، فرهنگ اساطیر ایران، تهران: پارسه.
  24. - ــــــــــــــ.. (۱۳۹۲)، دانشنامة اساطیری جانوران، تهران: پارسه.
  25. - کوپر، جی. سی. (۱۳۸۶)، فرهنگ مصوّر نمادهای سنتی، ترجمة ملیحه کرباسیان، تهران: فرهنگ نشر نو.
  26. - مالمیر، تیمور و فردین حسین‌پناهی. (۱۳۹۱)، «اسطورة اژدهاکشی و طرح آن در شاهنامه». بوستان ادب، دورة چهارم، شمارة چهارم، صص 171 -141.
  27. - روایت پهلوی. (۱۳۶۸)، ترجمة مهشید میرفخرایی،‌ تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  28. - هال، جیمز. (۱۳۹۲)، فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب؛ ترجمة رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.
  29. - هفت منظومۀ حماسی. (۱۳۹۴)، تصحیح رضا غفوری، تهران: میراث مکتوب.
  30. - هینلز، جان راسل. (۱۳۸۵)، اساطیر ایران، ترجمۀ باجلان فرخی، تهران: اساطیر.
  31. - Humbach, Helmut and Pallan R. Ichaporia, (1998), Zamyâd Yasht, Wiesbaden: Harrassowitz.