ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

ساختار داستان‌های پهلوانی برزونامه بر اساس نظریۀ گرینتسر و تقابل خیر و شر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان (نویسندۀ مسئول)،
2 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان و استادیار دانشگاه حضرت نرجس (س) رفسنجان.
چکیده
رویکرد ساختاری شیوه‌ای است که در قرن بیستم به اوج شکوفایی خود رسید و به ما این امکان را می‌دهد تا اصول واحد و تکرار شونده‌ای را که در میان روایت‌های موجود در یک اثر ادبی مشابهت ایجاد می‌کند، دریابیم. گرینتسر یکی از صاحب‌نظران روسی است که با بررسی آثار حماسی تمدن‌های مختلف به خصوص هند، سعی کرده طرح یکسانی را برای ساختار داستان‌های حماسی ارائه نماید. به اعتقاد وی قهرمان داستان‌های حماسی مانند ایزد گیاهی به صورت دوره‌ای می‌میرد و زنده می‌شود. در این مقاله سعی شده است، ضمن تحلیل نظریات ساختارگرایان به ویژه گرینتسر، ساختار داستان‌های پهلوانی برزونامه را بر اساس نظریه گرینتسر مورد بررسی قرار دهیم تا به این سؤالات پاسخ دهیم آیا منظومه حماسی برزونامه با نظریه گرینتسر قابل تحلیل است؟ و آیا تقابل اندیشه‌های خیر و شر که از الگوی مرگ و رستاخیز مجدد نشأت گرفته بر ساختار این داستان تأثیر گذاشته است؟ به نظر می‌رسد داستان‌های پهلوانی برزونامه بر اساس نظریه گرینتسر قابل تحلیل بوده قهرمان داستان مانند ایزدگیاهی به صورت دوره‌ای می‌میرد و زنده می‌شود و بافت روایی و شخصیت‌های داستان تحت تأثیر اندیشه‌‌های خیر و شر قرار گرفته است. روش کار، تحلیل کتابخانه‌ای طرح قصه‌های برزونامه و تطبیق آن بر ساختار اسطوره‌های تقویمی است.
کلیدواژه‌ها

  1. احمدی، بابک، ساختار و تأویل متن، چاپ چهاردهم، تهران: نشر مرکز، 1391.
  2. اخوت، احمد، دستور زبان داستان، چاپ اول، اصفهان: نشر فردا، 1371.
  3. بالایی، کریستف و کویی پرس، میشل، سرچشمه­های داستان کوتاه، ترجمه­ی احمد کریمی حکاک، تهران، انتشارات معین، 1378.
  4. بهنام، مینا و یاحقی محمدجعفر، روایت‌ شناسی داستان فرود سیاوش، کاوش‌نامه، سال چهاردهم، شماره­ی 26، صص، 34-9، 1392.
  5. خاتمی، احمد و جهانشاهی افشار، علی، چرا پهلوان‌نامه­های پس از شاهنامه مطرح نشده­اند، فصلنامه­ی ادبیات عرفانی و اسطوره­ای، شماره15، صص، 82-55، 1388.
  6. رضی، هاشم، دین و فرهنگ ایرانی پیش از عصر زردشت، تهران: نشرسخن، 1382.
  7. ستاری، جلال، نمادهای مادی رستاخیز، تهران: جهان نو، سال 24، 1348.
  8. سرکاراتی، بهمن، بنیان اساطیری حماسه­ی ملی ایران، شاهنامه شناسی؛ جلد1، تهران: انتشارات بنیاد شاهنامه شناسی، 1357.
  9. سلمی، عباس، پژوهشی در برزونامه و زمینه­های مختلف آن، مجله­ی دانشکده­ی ادبیات و علوم انسانی مشهد، سال بیست و هفتم، شماره اول، صص، 34-15، 1373.
  10. صفا، ذبیح‌الله، حماسه‌سرایی در ایران، چاپ ششم، تهران: فردوس، 1374.
  11. طالبیان، یحیی و دیگران، جدال خیر و شر درونمایه شاهنامه فردوسی و کهن الگوی روایت، جستارهای ادبی، شماره­ی 158، صص: 116-101، 1386.
  12. عباسلو، احسان، رویکرد ساختارگرایی، کتاب ماه ادبیات، شماره­ی 7، صص، 87-81، 1391.
  13. عباسی، علی، روایت‌شناسی کاربردی (تحلیل زبان‌شناختی روایت تحلیل کاربردی بر موقعیت. . .)، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، مرکز چاپ و انتشارات، 1393.
  14. فروزنده، مسعود، زنجیره­ها، عناصر و گزاره­های روایی در داستان «بانوی حصاری» از هفت پیکر نظامی، پژوهشنامه­ی ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال یازدهم، شماره­ی بیستم، صص، 216-197، 1392.
  15. کوسج، شمس­الدین محمد، برزونامه، مقدمه، تحقیق و تصحیح اکبر نحوی، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب، 1387.
  16. نحوی، اکبر، ناگفته­هایی درباره برزونامه، مجله­ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد، سال سی و چهارم، شماره 1و 2، صص، 388-371، 1380، 1380.
  17. ولسکا، آنا کراسنو، چند چهره­ی کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی، ترجمه ژاله متحدین، تهران: ورجاوند، 1382.
  18. یاحقی، محمدجعفر، فرهنگ اساطیر و داستان­واره­ها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر، 1386.
  19. Zlatar,Zdenko, (1997),Approaches to the Ur Mahabharata, in Mabel Lee and Michael wilding. Eds. History , Literature and Society, Sydney Association for studies in society and culture. sydney. 243-279.