ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

مؤلفه‌های هویّت ملّی و اساطیری در آثار فرّخی‌یزدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد
چکیده
زبان و ادب فارسی در شکل‌گیری هویّت ایرانی بسیار اهمیت داشته و با بن‌مایه‌های وطن‌خواهی، ‌مهرورزی، خردگرایی و دین‌محوری آمیخته شده است. شاعران ادبیّات سیاسی مشروطیت از این سرمایه‌ها در خدمت آرمان‌های مردمی استفاده کرده‌اند. آزادی‌خواهی و اندیشه‌های ناسیونالیستی از درون‌مایه‌های اصلی مشروطیت بود؛ امّا به دلایلی، هر کدام از روشنفکران برداشت خاصّی از آن‌ها داشتند؛ مثلاً: آزادی در دیدگاه فرّخی، ‌علاوه بر مفاهیم دموکراسی و آزادی‌های اجتماعی و قانون‌گرایی، با مفاهیم عناصر اساطیری، ملّی و مذهبی، نوگرایی، جهان وطنی و صلح عمومی و چاشنی اندیشه‌های سوسیالیستی آمیخته شده است.
فرّخی‌یزدی، ‌بیش از دیگر شاعران مشروطه، ‌عناصر اساطیری و تاریخی را برای آرمان‌های اجتماعی و سیاسی به کار می‌گیرد،؛ امّا در این راه هرگز دچار باستان‌گرایی و شووینیزم افراطی نمی‌شود. نگارنده می‌کوشد به شیوۀ توصیفی و تحلیلی این مسائل را با تجزیه و تحلیل و مقایسۀ اشعار و مقالات فرّخی‌یزدی و با بهره‌جستن از تألیفات و تحقیقاتی که در بارۀ زندگی، شعر و اندیشۀ وی صورت گرفته، بررسی کند.
کلیدواژه‌ها

  1.  آجودانی، ماشاءالله. (تابستان 1382)، یا مرگ یا تجدّد (دفتر در شعر و ادب مشروطه)، تهران: اختران.
  2.  __________ (1382)، مشروطۀ ایرانی؛ تهران: اختران.
  3.  آدمیت، فریدون. (1355)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران؛ تهران: پیام.
  4.  _________ (1357)، اندیشه‌های میرزاآقاخان کرمانی، چاپ دوم؛ تهران: پیام.
  5.  آشوری، داریوش. (1366)، دانشنامۀ سیاسی، تهران: سهروردی.
  6.  اسلامی‌ندوشن، محمدعلی. (1376)، ایران و تنهایی‌اش، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  7.  ______________ (1376)، مرزهای ناپیدا، تهران: یزدان.
  8.  ______________ (1379)، ایران چه حرفی برای گفتن دارد؟، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  9.  ______________ (1382)، یگانگی درچندگانگی، تهران: آرمان.
  10.  اقبال‌لاهوری، محمد. (1343)، کلیات اشعار اقبال‌لاهوری، تهران: انتشارات کتابخانۀ سنایی.
  11.  جعفری، رسول. (1381)، هویت ایران در کشاکش تحولات سیاسی ایران در چهار قرن اخیر، در کتاب مؤلفه‌های هویت ملّی در ایران، به اهتمام گروه تحقیقات سیاسی اسلام، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  12.  رجایی، فرهنگ. (1385)، مشکلۀ هویت ایرانیان امروز، ایفای نقش در عصر یک تمدن و چند فرهنگ، چاپ سوم، تهران: نی.
  13.  رهیاب، حسین. (1381)، اهمیت، موانع وامکانات نوسازی هویّت ایرانی (دفترهای بنیاد شریعتی) خودکاوی ملّی درعصر جهانی شدن، ویراستار امیر رضایی، تهران: قصیده‌سرا.
  14.  سپانلو، محمدعلی. (1375)، شهر شعر فرخی، تهران: علمی.
  15.  سلطانی‌گرد‌فرامرزی، علی. (بهار و تابستان 1381)، بازگشت فرّخی به تاریخ و افسانه، کاوش‌نامه، مجلۀ علوم انسانی دانشگاه یزد، س3، ش4.
  16.  شریعتی، علی. (1374)، بازشناسی هویّت ایرانی- اسلامی، مجموعه آثار 27، چاپ چهارم، تهران: الهام.
  17.  شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1352)، تلقی قدما از وطن، الفبا، ج2، تهران: امیرکبیر.
  18.  _______________ (1363)، از انقلاب تا انقلاب، (ادبیّات ایران از انقلاب مشروطیّت تا انقلاب اسلامی)، «ادبیّات نو ایران»، ل. الون‌ساتن، ترجمه و تدوین یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر.
  19.  صدری‌نیا، باقر. (1378)، مبانی نظری و ویژگی‌های تلقی فرّخی‌یزدی، مجموعه مقالات کنگرۀ بزرگداشت فرّخی.
  20.  عارف‌قزوینی، ابوالقاسم. (1357)، کلیّات دیوان عارف‌قزوینی، به کوشش عبدالرحمن سیف‌آزاد، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر.
  21.  فرّخی‌یزدی، محمد. (1369)، دیوان فرّخی‌یزدی، به اهتمام حسین مکّی، چاپ نهم، تهران: امیرکبیر.
  22.  ____________ (2/6/1300)، تا س8 (بهمن 1307)، طوفان، 1ـ روزنامۀ «طوفان»، س 1، ش 1، (دورۀ‌ کامل).
  23.  _____________ (24/11/1306)، تا س2، ش23 (23/11/1307)، طوفان‌هفتگی، س1، ش1، (دورۀ‌ کامل).
  24.  فرشیدورد، خسرو. (1363)، دربارۀ‌ ادبیّات و نقد ادبی (2جلد)، تهران: امیرکبیر.
  25.  فرهنگستان زبان و ادب فارسی. (1388)، علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دفتر ششم، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، ذیل واژۀ chauvinism، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  26.  مسرّت، حسین. (1378)، کتاب‌شناسی فرّخی‌یزدی، یزد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی یزد.
  27.  مطهّری، مرتضی. (بهار1370)، خدمات متقابل اسلام و ایران، چاپ شانزدهم، تهران: صدرا.
  28.  ملک‌الشعرای ‌بهار، محمدتقی. (1368)، دیوان (2جلد)، تهران: توس.
  29.  ________________ (1370)، سبک‌شناسی (3جلد)، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
  30.  میرزاده‌ عشقی، محمدرضا. (بی‌تا)، کلیّات‌ مصوّر، به کوشش علی‌اکبر مشیرسلیمی، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.  
  31.  ناظم‌الاسلام کرمانی. (1361)، تاریخ بیداری ایرانیان (دو جلد)، به اهتمام علی‌اکبر سعیدی‌سیرجانی، تهران: آگاه. 
  32.             یاحقی، محمدجعفر. (1385)، جویبار لحظه‌ها، ادبیات معاصر فارسی، چاپ هشتم، تهران: جامی.