ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

مـاه دیـدارِ فرّخ پسر (پژوهشی دیگر پیرامون مادر سیاوش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد
2 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خلیج فارس بوشهر.
چکیده
داستان سیاوش، از داستان­های جذّاب شاهنامه است که فردوسی، سیاوش را از تولد تا کشته شدن، به عنوان نماد پاکی، صداقت و بزرگ منشی، نمودار ساخته است. نکتة قابل تأمّل در این داستان، گمنامی مادر سیاوش است، که باعث شده، حدس و گمان­ها در خصوص شخصیت و هویّت وی، متفاوت به نظر بیاید. هر کدام از این نظریه­ها، در عین نو بودن، نقص­ها و اشکالاتی دارد، و پژوهشگرانی چون: خالقی مطلق، اسلامی ندوشن، و آیدنلو، در پژوهش و نظر خویش، با تردید و شک و احتمال بدان پرداخته و هرکدام به یکی از موارد مربوط به مادر سیاوش اشاره کرده اند.
در این مقاله، به طور مختصر به بیان فرضیه های مختلف در خصوص هویّت مادر سیاوش، و نقد نظریات ارائه شده، با جمع بندی و ترکیب دیدگاه­های ارائه شده و حذف نکاتی که بیشتر بر پایۀ حدس وگمان بوده، نظریه ای ترکیبی و کاملتر (تا حد امکان) ارائه خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

  1.  ابن اثیر، عزّالدین، (1345)، الکامل‌فی‌التاریخ، بیروت، لبنان، دارالکتاب عربی، ج سوم.
  2. ________ ،  (1383)، تاریخ‌کامل، برگردان محمدحسین روحانی، تهران، اساطیر، ج اول.
  3.  اسلامی ندوشن، محمد علی، (1382)، نامورنامه، تهران، قطره.
  4.  اوستا، (1383)، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، تهران، مروارید، ج هشتم.
  5. بغدادی، عبد القادر، (1382)، لغت شاهنامه، تصحیح کاول. گ. زالمان، ترجمه و توضیح و توفیق هـ. سبحانی، علی رواقی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  6. بلعمی، ابو علی محمد بن محمد، (1380)، تاریخ بلعمی، تصحیح محمد تقی بهار و کوشش محمد پروین گنابادی، تهران، زوار.
  7.  _____________ ، (1378)، تاریخ بلعمی، تصحیح و حاشیه محمد روشن، تهران، سروش، چ دوم.
  8.  بهار، مهرداد، (1381)، پژوهشی دراساطیر ایران، تهران، آگاه، چ چهارم.
  9.  پور داوود، ابراهیم، (1377)، تفسیر و تألیف یشت­ها، تهران، اساطیر، ج دوم.
  10. ترجمۀ تفسیر طبری، (1342)، تصحیح و اهتمام حبیب یغمایی، تهران، دانشگاه تهران، ج ششم.
  11.  ثعالبی نیشابوری، ابومنصور عبدالمک‌بن‌محمد، (1368)، تاریخ ثعالبی، با دیباچه­ی مجتبی مینوی، ترجمۀ محمد فضائلی، تهران، نقره.
  12. ________ ، (1385)، شاهنامه، ترجمه­ی محمود هدایت، تهران، اساطیر.
  13.  خلف تبریزی، محمد حسین، (1357)، برهان قاطع، به اهتمام دکتر معین، تهران، امیرکبیر، ج دوم.
  14.  رستگار فسایی، منصور، (1379)، فرهنگ نام­های شاهنامه، تهران، پژوهشکده­ی علوم انسانی، چ دوم.
  15.  رضی، هاشم، (1381)، دانشنامه­ی ایران باستان، تهران، سخن.
  16. عزب دفتری، فریبا، و حریری اکبری، محمد (1379) دده قورقود، تهران نشر قطره.
  17.  غیاث الدین بن همام الحسینی، (1362)، حبیب السّیر، با مقدمه­ی استاد همایی، زیر نظر دکتر دبیر سیاقی، تهران، خیّام، چ. سوم.
  18.  فردوسی، ابوالقاسم، (1378)، شاهنامه، متن انتقادی، بر اساس چاپ مسکو، به کوشش سعید حمیدیان، تهران، قطره، چ نهم.
  19.  قزوینی، زکریابن‌محمّدبن محمود، (1373)آثارالبلاد و اخبار العباد، تصحیح میرهاشم محدث، تهران، امیرکبیر.
  20.  کزّازی، میرجلال‌الدین، (1386)، نامۀ باستان تهران سمت، چ ششم، ج اوّل.
  21.  مستوفی، حمد‌الله، (1364)، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، چ سوم.
  22.  مسعودی، ابوالحسن‌علی‌بن‌الحسین، (1370)، مروج‌الذّهب، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، چ چهارم.
  23.  مصاحب، غلامحسین، (1381)، دایرةالمعارف فارسی، تهران، امیرکبیر، ج سوم.
  24.  همایونفرخ، رکن الدین، (1377)، شاهنامه و فردوسی (پژوهشی نو پیرامون حکیم ابوالقاسم فردوسی)، تهران، اساطیر.  
  25. اسلامی ندوشن، محمد علی، (1355)، «سودابه و فدر»، مندرج در جام جهان بین، تهران، توس، چ چهارم، صص 68 - 92.
  26. ______________ ، (1363)، « سیاوش»، مندرج در زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه، یزدان، چ چهارم، ص 92.
  27. آیدنلو، سجاد، (1388)، «فرضیه‌ای دربارۀ مادر سیاوش»، مندرج در «از اسطوره تا حماسه»، تهران، سخن، صص 64 74.
  28. خالقی مطلق، جلال، (1386)، «نظری دربارۀ هویت مادر سیاوش»، مندرج در سخن­های دیرینه، به همّت علی دهباشی، تهران، افکار، چ دوم، سس 32 36.  
  29. دوستخواه، جلیل، (1380)، «مادر سیاوش؟»، مندرج در حماسة ایران، تهران، آگه، ویراست دوم، ص 208.