ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بررسی زاویة دید و کانون روایی در داستان سیاوش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد واحد چالوس. (نویسندة مسئول).
2 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس.
چکیده
زاویۀ دید شگرد و شیوه­ای است که نویسنده از طریق آن، رویدادها و ماجراهای داستان را روایت می­کند. زاویۀ دید، به‌عنوان یکی از عناصر اصلی داستان، بر احساسات و ادراکات خواننده و نیز دیگر اجزای ساختاریِ داستان؛ نظیر شخصیت‌پردازی، گسترش و تکوین پیرنگ، سبک و صحنه‌پردازی، تأثیر بسزایی دارد. در تحقیق حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده، انواع زاویۀ دید و نقاط متعدد کانون روایت در داستان سیاوش بررسی شده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان‌می­دهد: فردوسی در مقام راوی دانای‌کل، توانسته در عین حفظ انسجام ساختاری روایت، به اقتضای حال و هوای داستان و شخصّیت­ها، از زوایای دید سوم‌شخص، ذهنی و درونی، نمایشی و عینی استفاده کند و نیز انواع تک­گویی­های درونی و بیرونی را از نظرگاه اول‌شخص به کار گیرد و بدین‌سان از توصیفِ صرف و یکنواختیِ داستان اجتناب ورزد. این تنوع و چندگانگی، موجب شده کانون­های روایی و نقاط دید در داستان سیاوش متغیر و متعدد باشد. از یک‌سو، به دلیل سیطرۀ راوی دانای‌کل بر داستان، کانون­های روایی، عمدتاً، با زاویۀ دید سوم‌شخص مرتبط است و از سوی دیگر، استفادۀ توأمان از کانون دید بیرونی و درونی و کاربرد گونه­های کانونی مرتبط با جایگاه راوی، موارد مرتبط با زاویۀ دید اول‌شخص برجسته شده‌است.
کلیدواژه‌ها

  1. 1.     اخوت، احمد. (1371)، دستور زبان داستان، اصفهان: فردا.

    2.     انصاری، محمدباقر. (1386)، «بررسی روایی و ساختاری داستان سیاوش»، دوفصلنامۀ علوم ادبی، دورۀ 2، شمارۀ 4، پاییز و زمستان.

    3.     انوشه، حسن. (1381)، دانشنامۀ ادب فارسی، تهران: مؤسسۀ­ فرهنگی ­و ­انتشاراتی­ دانشنامه.

    4.     ایرانی، ناصر. (1380)، هنر رمان، تهران: علمی و فرهنگی.

    5.     بهار، مهرداد. (1373)، جستاری چند در فرهنگ ایران، تهران: فکر روز.

    6.     تودوروف، تزوتان. (1382)، بوطیقای ساختارگرا، ترجمۀ محمد نبوی، تهران: آگاه.

    7.     داد، سیما. (1390)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ پنجم، تهران: مروارید.

    8.     شمیسا، سیروس. (1383)، نقد ادبی، چاپ چهارم، تهران: فردوس.

    9.     فردوسی، ابوالقاسم. (1382)، شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان، ج 2، چاپ ششم، تهران: قطره.

    10. مارتین، والاس. (1382)، نظریۀ روایت، ترجمۀ محمد شهبا، تهران: هرمس.

    11. میرصادقی، جمال. (1376)، عناصر داستان، چاپ ششم، تهران: سخن.

    12. میرصادقی، جمال، میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. (1388)، واژه‌نامۀ هنر داستان‌نویسی، چاپ دوم، تهران: کتاب مهناز.

    13. وبستر، راجر. (1380)، درآمدی بر پژوهش نظریۀ ادبی، ترجمۀ مجتبی ویسی، تهران: سپیدۀ سحر.