ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

گرز رزم‌افزار فرهمند حامی خجستگان در شاهنامه و آثار حماسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی مجتمع آموزش عالی سراوان.
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، (نویسندۀ مسئول)،
چکیده
گرز از ابزار جنگی است که در آثار حماسی به آن بارها اشاره‌ شده است؛ لیکن بازتاب این رزم‌افزار در شاهنامه جلوۀ خاص دارد؛ به‌گونه‌ای که با غور در کیفیت کاربرد آن، متوجه می‌شویم این سلاح در دست هرکسی نمی‌تواند باشد. با بررسی متون کهن به این نتیجه می‌رسیم که این ابزار جنگی، وسیله­ای در دست خدایان است و در نبرد دشمنان و اهریمنان از آن استفاده می­نمایند. پهلوانان نیز که از این ابزار استفاده می‌کنند، در واقع، هدیۀ الهی را دریافت‌کرده‌اند. پهلوانان بزرگ و خوش‌نام که دارای فر هستند، به زیور گرز آراسته­اند. آنها در از بین بردن افراد شوم و همچنین در آخرالزمان که پیروزی نهایی خیر بر شر است، از گرز استفاده می‌شود؛ با توجه به این موارد و همچنین کاربردهای دیگر، به این نتیجه می‌رسیم که گرز از ابزارهای دارای فرۀ ایزدی است که هم خودش و هم به‌کاربرنده‌اش، از عنایت ویژۀ خداوند بهره‌مند هستند. در این مقاله بر آن هستیم تا با موارد استعمال گرز، اثبات‌ نماییم که گرز از رزم‌افزارهایی است که از فره برخوردار است.
کلیدواژه‌ها

  1. - آیدنلو، سجاد. (1390)، دفتر خسروان، برگزیدۀ شاهنامه فردوسی، تهران: سخن.
  2. - ابن‌بلخی، محمد. (1385)، فارسنامه، س‍ع‍ی‌ و اه‍ت‍م‍ام‌ و ت‍ص‍ح‍ی‍ح‌: گ‍ای‌ ل‍ی‍س‍ت‍ران‍ج‌، ری‍ن‍ول‍د ال‍ن‌ ن‍ی‍ک‍ل‍س‍ون‌: لندن: چاپخانۀ دارالفنون کمبریج.
  3. - اسفندیار کاتب، محمدبن حسن. (1320)، تاریخ طبرستان، به‌تصحیح عباس اقبال‌آشتیانی، به‌اهتمام محمد رمضانی، تهران: اساطیر.
  4. - باقری، مهری. (1376)، تحول چندگانۀ یک واژه در زبان فارسی، مجلۀ زبان و ادب دانشکدۀ ادبیات تبریز، دورۀ 4، شمارۀ 163، صص 46 -23.
  5. - بهار، مهرداد. (1375)، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگه.
  6. - پورداوود، ابراهیم. (1382)، زین‌ابزار، جنگ‌ابزارهای باستانی ایران، به کوشش عبدالکریم جربزه‌دار، تهران: اساطیر.
  7. - پورداوود، ابراهیم. (1394)، اوستا، چاپ نوزدهم، تهران: نگاه.
  8. - توسل‌پناهی، فاطمه. (1391)، توتم و تابو در شاهنامه، تهران: ثالث.
  9. - ثعالبی‌نیشابوری، محمدبن اسماعیل. (1384)، تاریخ ثعالبی، مترجم محمد فضائلی، مقدمۀ مجتبی مینوی، تهران: نقره.
  10. - دینوری، ابوحنیفه احمد. (1383)، اخبارالطوال، مترجم محمود مهدوی‌دامغانی، چاپ هشتم، تهران: نی.
  11. - رستگار فسایی، منصور. (1379)، اژدها در اساطیر ایران، چاپ دهم، تهران: توس.
  12. - سرکاراتی، بهمن. (1354)، گرز نیای رستم، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تبریز، پاییز، صص 338-323.
  13. - __________  (1385)، سایه‌های شکار شده، چاپ سوم، تهران: طهوری.
  14. - طبری، محمد. (1375)، تاریخ طبری، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
  15. - فردوسی، ابوالقاسم. (1386)، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی‌مطلق، دفتر یکم تا هشتم، تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  16. - فرنبغ‌‌دادگی. (1390)، بندهشن، گزارنده: مهرداد بهار، تهران: توس.
  17. - قائمی، فرزاد. (1391)، اسطورۀ نبرد مهر و گاو نخستین، مجلۀ ادب‌پژوهی، پاییز 91، صص 110-89.
  18. - کزازی، میرجلال‌الدین. (1379)، نامۀ باستان، جلد اول، تهران: سمت.
  19. - کویاجی، جهانگیر کوروجی. (1380)، بنیادهای اسطوره و حماسۀ ایران، ترجمه جلیل دوستخواه، ویراست دوم، تهران: آگه.
  20. - گردیزی، عبدالحی‌بن ضحاک. (1363)، تاریخ گردیزی، به‌تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.
  21. - مختاریان، بهار. (1392)، درآمدی بر ساختار اسطوره‌ای شاهنامه، چاپ دوم، تهران: آگه.
  22. - هارپر، پرودنس او. (1369)، گرز گاوسر در پیش از اسلام، ترجمۀ امید ملاک بهبهانی، فرهنگ، کتاب هفتم، پاییز 1369، صص 402 -381.
  23. - هینلز، جان. (1373)، شناخت اساطیر ایران، ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد توسلی، بابل: چشمه و آویشن.
  24. - یاحقی، محمدجعفر. (1386)، فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.