ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

تحلیل مرثیه‌سرایی در شاهنامة فردوسی و شاهنامة کردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی و مدرس دانشگاه فرهنگیان. (نویسندۀ مسئول)
2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی.
چکیده
در پهنۀ ادبی ایران‌زمین، شاهنامۀ فردوسی که از بزرگ‌ترین آثار حماسی جهان به شمار می­آید، همواره در میان اقوام مختلف ایرانی جایگاهی ویژه داشته­است؛ تا آنجا که به فکر بازسرایی این اثر فاخر به زبان خود برآمده­اند. این توجه در میان قوم کرد، به‌لحاظ ویژگی‌های نزدیک فرهنگی و زبانی، بیشتر است. بن­مایۀ اکثر مضامین غنایی؛ از جمله رثا، ریشه در باورهایی دارد که شناخت آن­ها می­تواند ما را به آبشخورهایی فرهنگی و جامعه‌شناختی رهنمون باشد و از آنجا که تأثیر زبان و فرهنگ در این بازگردانی نمود می‌یابد، تلاش شده ­است تا در داستان­های مشترک شاهنامۀ کردی الماس‌خان کندوله ­ای و شاهنامۀ فردوسی، نمونه ابیات با محتوای مرثیه استخراج گردد؛ آنگاه علاوه بر مشخص‌کردن بسامد موضوع، ضمن تبیین وجوه اشتراک و تمییز وجوه افتراق و چگونگی مراسمات تدفین و سوگواری، میزان تأثیرپذیری سرایندۀ شاهنامۀ کردی در بازگردانی داستان­ها، از نظر زبانی و فرهنگی، واکاوی گردد.
کلیدواژه‌ها

  1. - اکبری‌مفاخر، آرش. (1393)، «رزمنامۀ کنیزک»، پژوهشنامۀ ادب حماسی، سال دهم، شمارۀ هجدهم.
  2. - امامی، نصرالله. (1369)، مرثیه­سرایی در ادبیات فارسی، اهواز: نشر دانشگاهی.
  3. - بلو، جویس. (1383گورانی و زازا، راهنمای زبانهای ایرانی، ج 2، ویراستار: رودریگر اسمیت، ترجمۀ حسن رضایی باغ‌بیدی و همکاران، تهران: ققنوس.
  4. - دهخدا، علی‌اکبر. (1377)، لغت­نامه، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
  5. - رستگار فسایی، منصور. (1380)، انواع شعر فارسی، چاپ دوم، شیراز: شیراز.
  6. - زرین­کوب، عبدالحسین. (1363)، شعر بی‌دروغ، شعر بی‌نقاب، چاپ چهارم، تهران: جاویدان.
  7. - شرفکندی، عبدالرحمن. (1392)، فرهنگ کردی- فارسی، چاپ نهم، تهران: سروش.
  8. - شریفی، احمد. (1374)، نمیرم از این‌پس که من زنده­ام، مجموعه مقالات کنگرۀ بزرگداشت فردوسی (دی‌ماه 1369 ش)، به کوشش غلامرضا ستوده. تهران: دانشگاه تهران.
  9. - شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1372 الف)، انواع ادبی و شعر فارسی، رشد آموزش ادب فارسی، سال هشتم، شمارۀ 32 و 33.
  10. - صفا، ذبیح­الله. (1369)، حماسه­سرایی در ایران، چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر.
  11. - صفی‌زاده، صدیق بوره­که­یی. (1378)، تاریخ کرد و کردستان، تهران: آتیه.
  12. - فردوسی، ابوالقاسم. (1390)، شاهنامۀ چاپ مسکو، تحت نظر: «ی. ا. برتلس»، چاپ اول، تهران: سپهر ادب.
  13. - فرشیدورد، خسرو. (1357)، در گلستان خیال حافظ، تهران: نوریانی. 
  14.  - کزازی: میرجلال­الدین. (1393- الف)، آب و آینه، تهران: آیدین.
  15. - ­­­ فردوسی، ابوالقاسم. (1393- ب)، نامۀ باستان، شرح و توضیح میرجلال­الدین کزازی،  جلد دوم، چاپ هشتم، تهران: سمت.
  16. -  ....................................... (1391)، ________، ________، جلد سوم، چاپ هفتم، تهران: سمت.
  17. -  ....................................... (1390)، ________، ________، جلد پنجم، چاپ سوم، تهران: سمت.
  18. - ........................................ (1384)، ________، ________، جلد ششم، چاپ اوّل، تهران: سمت.
  19. - کندوله­ای، الماس­خان. (1389)، شاهنامۀ کردی، جمع­آوری و بازنویسی محمدرشید امینی، سلیمانیه: اقلیم کردستان.
  20. -گورانی، مصطفی­بن­محمود. (1383)، شاهنامۀ کردی، پیشگفتار، تصحیح، توضیح و واژه‌نامه ایرج بهرامی، تهران: هیرمند.
  21. - مؤتمن، زین‌العابدین. (1332)، شعر و ادب فارسی، تهران: افشاری.