مطالعۀ بینامتنیت و تاثیر شاهنامۀ فردوسی بر شهریارنامۀ عثمان مختاری

فردوسی اغلب روایت‌های پیش از خود را که در کتاب­هایی چون سیرالملوک‌ها، خداینامه‌ها، شاهنامۀ ابوالمؤید بلخی، شاهنامۀ منثور ابومنصوری و گشتاسب‌نامۀ (دقیقی) گفته شده‌بودند، با گزینش، جمع‌کرد و پس از آن، مرجع اصلی مردم و حماسه­خوانان گردید. سرایش شاهنامه، سه موج مقلدان یا پیروان، دوستداران و دلبستگان و سرانجام مخالفان را به وجود آورد. مختاری و دیگر حماسه‌سرایان پس از فردوسی، می‌کوشیدند با روایت داستان‌هایی که فردوسی آن‌ها را در شاهنامۀ سترگ خویش نیاورده و یا از طول و تفصیل‌دادن به آن‌ها چشم‌پوشی کرده و تنها بخشی از داستان را آورده و یا اشاراتی بدان نموده‌بود، پا در کنار پای حماسه‌سرای­ بزرگ بنهند. البته ایرانشاه (ایرانشان)‌بن ابی‌الخیر و اسدی‌طوسی از پیروان موفق فردوسی هستند. اهمیت کار عثمان‌مختاری به دلیل آن است که در حوزۀ مخالفان شاهنامه؛ یعنی وابستگان به دربار غزنوی قرار دارد. این تحقیق کوشیده است با شیوۀ توصیف و تحلیل و دید بینامتنی و اثرگذاری متنی بر متن دیگر، ابتدا به بررسی جایگاه شهریارنامه و عثمان‌مختاری در حماسه‌سرایی بپردازد و سپس، به‌اختصار، شهریارنامه را با شاهنامه، از جنبۀ ادبی، زبانی و فکری مقایسه کند و از این رهگذر، چگونگی تأثیر شاهنامه بر شهریارنامه را بیان‌نماید. یافته­ها نشان می‌دهد که مختاری برای رهایی از دلهرۀ تأثیر، تغییراتی را در شکل، ساختار و محتوای اثرش نسبت به شاهنامه ایجاد کرده است که سبب عامیانه‌شدن اثر او شده‌است.