ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بررسی همسانی‌های اسطوره‌ای طاووس و گاو در باورهای ملل مختلف (با تکیه بر اساطیر ایران و یونان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان (نویسندۀ مسئول)
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
چکیده
رابطۀ خدایان، انسان­ها و حیوانات با یکدیگر در اسطوره­ها و روایات کهن ملل مختلف از اهمیت خاصی برخوردار است. مخصوصاً اینکه برخی از حیوانات، به‌خاطر ویژگی­های بارز و نقش برجستۀ‌شان، در زندگی و باورهای گوناگون مردمان، بیشتر در کانون توجه قرار گرفته‌اند. از زمرۀ این حیوانات طاووس و گاو هستند؛ افسانه­های مربوط به این دو حیوان، شباهت­ها و تجانس­های بی­شماری با یکدیگر در فرهنگ­های مختلف، به‌ویژه در باورهای کهن ایران و یونان دارد که این امر می­تواند بیانگر اهداف مشترک مردمان این سرزمین­ها و تأثیرپذیری آن‌ها از یکدیگر باشد. در واقع یکی از ویژگی‌های بارز اسطوره‌ها، مشترک بودنشان در میان اقوام و ملل مختلف است و اسطورۀ طاووس و گاو نیز از این قاعده مستثنی نیستند که به‌عنوان مظاهر توتمیسم در فرهنگ اسطوره‌های ملل و حماسه‌های ملی سرزمین­های مختلف به چشم می‌خورند. از این‌رو، شناساندن نمودهای گوناگون اسطوره­های شکل‌گرفته در پیرامون آن‌ها، در کنار ارزشمندی، برای آگاهی از خاستگاه، پیوند و فلسفۀ تقدس آن‌ها می­تواند راهگشای بسیاری از سؤالات مبهم ذهن انسان­ها در طی ادوار مختلف تاریخ باشد. اگرچه در مورد پیوستگی­ها، ارتباط متنی، شخصیت­ها و داستان‌های کهن ایرانی با اسطوره­های ملل دیگر تحقیقات زیادی انجام شده­است؛ اما تاکنون به پیوندهای مشترک طاووس و گاو در اساطیر پرداخته ­نشده‌است.
 بدین‌جهت پژوهش حاضر کوشیده است تا تجانس­ها و مناسبت­های میان طاووس و گاو را در اساطیر ملل، به‌ویژه در اسطوره­های ایران و یونان بررسی کرده و پیوندهای اساطیری مشترک این دو حیوان را با تکیه بر پیکرگردانی اساطیری نشان‌دهد.
کلیدواژه‌ها

  1. - کتاب مقدس، (2015)، تهران: ایلام.
  2. - الیاده، میرچا. (1362)، چشم‌اندازهای اسطوره، ترجمۀ جلال ستاری، تهران: توس.
  3. - ایبرمز، میرهوارد و جفری گالت هرفم. (1387)، فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی، ترجمۀ سعید سبزیان مرادآبادی، تهران: رهنما.
  4. - بروس، فورد، میردندا. (1388)، نماد و نشانه­ها در جهان، ترجمۀ ابوالقاسم دادور و زهرا تاران، تهران: کلهر- دانشگاه الزهرا.
  5. - بهار، مهرداد. (1362)، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: توس.
  6. - ...................... (1368)، اساطیر ایران، تهران: توس.
  7. - داد، سیما. (1383)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.
  8. - دادگی، فرنبغ. (1369)، بندهش، گزارنده مهرداد بهار، چاپ اول، تهران: توس.
  9. - دوبوکور، مونیک. (1373)، رمزهای زندۀ جهان، تهران: مرکز.
  10. - دهخدا، علی‌اکبر. (1335)، لغت­نامه دهخدا تهران: دانشگاه تهران.
  11. - رستگارفسایی، منصور. (1383)، پیکرگردانی در اساطیر، تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
  12. - رضی، هاشم. (1371)، آیین مهر و میترائیسم، تهران: بهجت.
  13. - روزنبرگ، دونا. (1379)، اساطیر جهان (داستان‌ها و حماسه­ها)، ترجمۀ عبدالحسین شریفیان، تهران: اساطیر.
  14. - شوالیه ژان و آلن گربران. (1379)، فرهنگ نمادها، ترجمۀ سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
  15. - شورل، ایو. (1389)، ادبیات تطبیقی، ترجمة ساجدی، طهمورث، تهران: امیرکبیر.
  16. - شیخی نارانی، هانیه. (1389) «نشانه‌شناسی پرندۀ طاووس»، فصلنامۀ علمی- پژوهشی هنرهای تجسمی، سال سوم، شمارۀ پنجم، بهار و تابستان، صص 42 -27.
  17. - عفیفی، رحیم. (1374)، اساطیر و فرهنگ ایران در نوشته­های پهلوی، تهران: توس.
  18. - فاطمی، سعید. (1375)، مبانی فلسفی اساطیر یونان و روم، تهران: دانشگاه تهران.
  19. - فردوسی، ابوالقاسم. (1386)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی‌مطلق، تهران: مرکز دایرةالمعارف اسلامی.
  20. - کریستن‌سن، آرتور. (1383)، نمونه­های نخستین انسان، نخستین شهریار، ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: چشمه.
  21. - کارنوی، ا. جی. (1341)، اساطیر ایران، ترجمۀ احمد طباطبایی، تهران: فرانکلین.
  22. - کمیلی، مختار و منصوره آرین‌فر. (1387)، «ردّ پای اساطیر در داستان شیر و گاو از کلیله‌ودمنه»، مجلۀ زبان و ادبیات ‌فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال ششم، شمارۀ دهم، صص  92 -83.
  23. - کوپر، جی. سی. (1379)، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ترجمۀ ملیحه کرباسیان، تهران: فرشاد.
  24. - گریمال، پیر. (بی‌تا)، فرهنگ اساطیر یونان و روم، ترجمۀ احمد بهمنش، تهران: دانشگاه تهران.
  25. - گرین، راجر لنسین. (1366)، اساطیر یونان، ترجمۀ عباس آقاجانی، تهران: سروش.
  26. - مدرسی، فاطمه. (1382)، سیمرغ در آیینۀ سیمرغ، ارومیه: منتظری.
  27. - مولایی، چنگیز. (1389)، «بررسی روایات مربوط به ضحاک و گاو برمایه در متن­های ایرانی»، نامۀ فرهنگستان، شماره 43، صص 128 -107.
  28. - معین، محمد. (1381)، فرهنگ معین، تهران: نشر معین.