رجز در لغت به معنی مباهات، فخرفروشی و لافزنی است. در اصطلاحِ حماسه نیز به گفتوگوی دو پهلوان گفته میشود که با زبانی تهاجمی به خودستایی، بیان افتخارات خود و تحقیر دشمن میپردازد. مطمئناً دستیابی به تمامی فضاهای روانی حاکم در رجزها ، فقط با تکیه بر معنای ظاهری واژگان آن بدون دخالت دیگر علوم امکان پذیر نیست. امروزه رویکردهای بینارشتهای در سیاستگذاریهای علمی، آموزشی و پژوهشی مورد توجه و اشتیاق عمومی قرار گرفته است. در این میان تأثیر علم روانشناسی برای درک بهتر متون ادبی ، غیرقابل انکار است. نقد روانشناسانه توانسته حوزهی وسیع و کاملا ناشناختهای را در ادبیات مورد بررسی قرار دهد. این نوع نقد میتواند ابزاری دقیق و کامل برای خوانش واژگانی باشد که در اثر، نوشته نشده و مدّ نظر نویسنده بوده است. یکی از مؤلفههای نقد روانشناسانه در متون ادبی، «فهرست نیازها»ی «هنری موری» است. بررسی شخصیّت، از مهمترین مفاهیم ارائه شده در این فهرست به شمار میآید. در این تحلیل میتوان تأثیر مستقیم بار روانی واژگان به کار رفته در رجزها را بر ادامهی نبرد پهلوانان به روشنی مشاهده کرده. این کار با تکیه بر نیاز به پرخاشگری، خویشتنپایی، تحقیرگریزی، عمل متقابل، احترام و خواریطلبی نموده شده است. نوشتار حاضر برآن است تا بر پایهی فعالیّتهای بینارشتهای ضمن بررسی روانشناختی رجزهای شاهنامه بر اساس فهرست نیازهای موری، تأثیرات روانی ناشی از رجزخوانی را در نبردهای تنبهتن، به تصویر بکشد.
خورسندی طاسکوه، علی. (1388)، «تنوع گونهشناختی در آموزش و پژوهش میانرشتهای»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی مطالعات میان رشتهای در علوم انسانی، دورۀ اول، شمارۀ 4، صص 83-57.
دهخدا، علیاکبر. (1373)، لغتنامه (دورۀ 14 جلدی)، چاپ اول، تهران: دانشگاه تهران.
ساعتچی، محمود. (1377)، نظریهپردازان و نظریهها در روانشناسی، چاپ اول، تهران: سخن.
سرّامی، قدمعلی. (1378)، از رنگ گل تا رنج خار، شکلشناسی داستانهای شاهنامه، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی.
شولتز، دوان و شولتز، سیدنی آلن، (1391)، نظریههای شخصیت، ترجمۀ یحیی سیدمحمدی، چاپ بیست و یکم، تهران: ویرایش.
صفا، ذبیحالله. (1384)، حماسهسرایی در ایران، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر.
علوی، سیدعلی و محجوب جهرمی، زهرا. (1385)، توفیق طلبی در تمدن ایران اسلامی، چاپ اول، تهران: سمت.
فردوسی، ابوالقاسم. (1375)، شاهنامه، تحتنظر ی. آ. برتلس، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، دورۀ چهارجلدی، چاپ سوم، تهران: نشرقطره.
فروید، آنا. (1382)، من و سازوکارهای دفاعی، ترجمۀ محمدعلیخواه، چاپ اول، تهران: مرکز.
قاسمی، علیرضا. (1391)، «زمینههای نوستالژی در اشعار طالب آملی»، مجموعه مقالات همایش ملی پیوندهای فرهنگی و ادبی ایران و هند، چاپ اول، انتشارات دانشگاه بوعلی سینا، همدان، صص 348-336.
کریمی، یوسف. (1380)، روانشناسی شخصیت، چاپ هشتم، تهران: پیام نور.
کزازی، میرجلالالدین. (1385)، نامۀ باستان (9 جلدی)، ج چهارم، چاپ اول، تهران: سمت.
معین، محمد. (1371)، فرهنگ فارسی، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر.
مکاریک، ایرنا ریما. (1388)، دانشنامۀ نظریههای ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ سوم، تهران: آگه.
میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. (1385)، واژهنامه هنر شاعری، چاپ سوم، تهران: کتاب مهناز.
