تاریخ ایران باستان را به سلسلههای پیشدادی، کیانی، اشکانی و ساسانی تقسیمبندی میکردند. در داستانهای حماسه ملی، ذکری از مادها و هخامنشیان نیست. هدف عمده مقاله حاضر، بررسی چرایی حذف تاریخ مادها و هخامنشیان در روایات حماسه ملی است. مادها در مناطق غربی ایران سکونت اختیار کردند و موفق شدند تا حکومتی گسترده و مقتدر تشکیل دهند. بر شرق ایران نیز کیانیان حکومت میکردند. مادها با پیشروی به سمت نواحی شرقی توانستند آن منطقه را ضمیمه حکومت خود کنند. پس از مدتی مادها مغلوب هخامنشیان میشوند و با حمله اسکندر، هخامنشیان از حکومت ساقط میشوند. در زمان اشکانیان، اقدام به جمعآوری داستانهای ملی میشود. هنگامی که اشکانیان خواستند، به تدوین گذشته خود بپردازند، دو شکست بزرگ را به خاطر آوردند؛ اولی شکست حاکمان محلی آنان و پیچیده شدن طومار کیانیان بود و دومی، شکست هخامنشیان از اسکندر که انقراض هخامنشیان را سبب شد. شاید آنان، شکست اولی را در مقایسه با دومین شکست خیلی کوچکتر احساس میکردند، لذا تلاشی آگاهانه را شروع کردند تا شکست اولی، به فراموشی سپرده شود؛ البته این شکست از خاطرهی جمعی کاملا زایل نشد ولی خیلی کمرنگ شد و بدان شکل باقیماند. اما شکست از اسکندر قابل زایل شدن نبود و به همین خاطر باقی ماند. در گذر زمان آنان توانستند این دو را با هم ادغام کنند. بنابراین، "دارایی" که از "اسکندر" شکست خورده، حاصل یکسان پنداری "فردی کیانی که از مادها شکست خورده" با "داریوش سوم که از اسکندر شکست خورده" است. لذا پس از کیانیان، حکومت اسکندر فرا میرسد و دوران مادها و هخامنشیان از داستانهای ایرانی حذف میشوند. این ادغام باید در زمان اشکانیان رخ داده باشد چرا که در زمان ساسانیان، یک شکست شناخته شده بود و آنان از حکومت هخامنشیان بی اطلاع بودند.
قزوینی، یحیی بن عبداللطیف. (1386)، لب التواریخ، تصحیح میرهاشم محدث، چاپ اول، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
کاتوزیان، همایون. (1392)، ایرانیان (دوران باستان تا دورۀ معاصر)، ترجمۀ حسین شهیدی، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز.
کریستنسن، آرتور. (1355)، کیانیان، ترجمه ذبیحالله صفا، چاپ چهارم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ــــــــــــــــ. (1382)، مزداپرستی در ایران قدیم، ترجمۀ ذبیحالله صفا، چاپ پنجم، تهران: انتشارات هیرمند.
کهدویی، محمدکاظم و نصرآزادانی، ناهید. (1382)، «نگاهی به اسکندرنامه منظوم و منثور»، مجله زبانوادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال اول: 133-146.
کهزاد، احمدعلی. (1391)، آریانا، چاپ دوم، کابل: انتشارات امیری.
گردیزی، عبدالحی بن ضحاک. (1384)، زینالاخبار، تصحیح رحیم رضازاده ملک، چاپ اول، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
گیرشمن، رنان. (1372)، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمۀ محمد معین، چاپ دهم، تهران: انتشارات علمیو فرهنگی.
مجملالتواریخوالقصص. (1383)، تصحیح محمدتقی بهار، چاپ اول، تهران: دنیای کتاب.
مستوفی، حمدالله. (1381)، تاریخ گزیده، تصحیح عبدالحسین نوائی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین. (1381)، التنبیه و الاشراف، ترجمۀ ابولقاسم پاینده، چاپ سوم، تهران: انتشارات علمیو فرهنگی.
مصاحب، غلامحسین. (1345)، دائرهالمعارف فارسی، ج 1، چاپ اول، تهران: فرانکلین.
نظامیگنجوی، ابومحمد. (1363)، شرفنامه و اقبالنامه، تصحیح حسن وحید دستگردی، چاپ دوم، تهران: مطبوعاتی علمی.
هرودوت. (1362)، تاریخ هرودوت، تلخیص و تنظیم ا. ج. اوانس، ترجمۀ وحید مازندارانی. چاپ سوم، تهران: مرکز انتشارات علمیو فرهنگی.
هوار، کلمان. (1363)، ایران و تمدن ایرانی، ترجمۀ حسن انوشه، چاپ اول، تهران: امیرکبیر.
سعادت,مصطفی . (1404). حذف شدن تاریخ مادها و هخامنشیان در حماسه ملی ایران. ادبیات پهلوانی, 3(4), 121-132. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.08
MLA
سعادت,مصطفی . "حذف شدن تاریخ مادها و هخامنشیان در حماسه ملی ایران", ادبیات پهلوانی, 3, 4, 1404, 121-132. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.08
HARVARD
سعادت مصطفی. (1404). 'حذف شدن تاریخ مادها و هخامنشیان در حماسه ملی ایران', ادبیات پهلوانی, 3(4), pp. 121-132. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.08
CHICAGO
مصطفی سعادت, "حذف شدن تاریخ مادها و هخامنشیان در حماسه ملی ایران," ادبیات پهلوانی, 3 4 (1404): 121-132, doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.08
VANCOUVER
سعادت مصطفی. حذف شدن تاریخ مادها و هخامنشیان در حماسه ملی ایران. ادبیات پهلوانی, 1404; 3(4): 121-132. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.08