ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بررسی تحلیلی "یادگارزریران"ازجنبه تعزیه شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرشته صادقی 1
ابوالقاسم دادور 2
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد فرهنگ و زبانهای باستانی
2 استاد گروه پژوهش هنر، دانشگاه الزهرا
http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.09
چکیده
"یادگارزریران" کتابی حماسی ازدوران ایران باستان است که دراصل به صورت منظوم نگاشته شده ومتعلق به روزگارپارتیان است.این کتاب شرحی است درباره جنگ دینی گشتاسب ، پادشاه ایرانیان - که به دین زرتشت گرویده است- با ارجاسب پادشاه هیونان)خیونان) ، که درآن از پهلوانیهای زریر وپسرش بستوروهمچنین از رشادتهای گرامی کرد پسرجاماسب ونیز اسفندیار پسر گشتاسب سخن رفته است . کتاب مذکور ازجمله آثار منظوم ، بادرون مایه ای مذهبی وقالبی حماسی است که گرچه ازروزگارساسانیان به جامانده، اما در اصل برپایه نوشته ای کهن واصیل ازروزگارپارتیان  شکل گرفته است.ازآنجاکه دوجنبه "حماسی "و"مذهبی "داستان یادگارزریران، ازمشخصات اصلی این روایت به شمارمی رودوهم به دلیل قدمت زمانی آن، برخی براین عقیده اندکه این کتاب ریشه تاریخی نمایش سنتی ایرانی یاهمان تعزیه است. تحقیق حاضربرآن است تابا تحلیل وبررسی دقیق ترعناصری که دریک تعزیه ویایک روایت نمایشی ازاین نوع وجود دارد به ویژگیهای تعزیه شناختی متن باستانی یادگارزریران، به عنوان قدیمی ترین گونه ی نمایش تعزیه ازاین نوع درایران، بپردازد. روش تحقیق دراین پژوهش ، ازنظرهدف بنیادی وازجهت ماهیت وروش ، توصیفی وتحلیلی بوده وشیوه گردآوری اطلاعات نیز،اسنادی وبرپایه منابع مکتوب استوارمی باشد.
کلیدواژه‌ها
ایران باستان
حماسه
پهلوی ساسانی
یادگارزریران
تعزیه
  1.  
  2. - اسدی‌زاده، پرویز، سعید محمودی، منوچهر اشرف‌الکتابی. (1373)، دائره‌المعارف مصور دانش و هنر، تهران: کلمه.
  3. - افسری‌کرمانی، عبدالرضا. (1376)، نگرشی به مرثیه‌سرایی در ایران، جلد دوم: مرثیه‌های وطنی در دوران مشروطیت، تهران: موسسۀ اطلاعات.
  4. - آموزگار، ژاله. (1374)، تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت.
  5. - آموزگار، ژاله و احمد تفضلی. (1375)، زبان پهلوی ادبیات و دستور آن، چاپ دوم، تهران: معین.
  6. - بهار، مهرداد. (1381)، پژوهشی در اساطیر ایران، چاپ چهارم، تهران: آگاه.
  7. - توسل‌پناهی، فاطمه. (1391)، توتم و تابو در شاهنامه با نگاهی به یادگار زریران و کارنامۀ اردشیر بابکان، تهران: ثالث.
  8. - چکلووسکی، پیتر. جی. (1367)، تعزیه، نیایش و نمایش در ایران، ترجمۀ داود حاتمی، تهران: علمی فرهنگی.
  9. - حاج سیدجوادی، احمد صدر، بهاءالدین خرمشاهی، کامران فانی. (1374)، دائره‌المعارف تشیع، جلد چهارم، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
  10. - دهخدا، علی‌اکبر. (1344)، لغت‌نامه، جلد هشتم، تهران: دانشگاه تهران.
  11. - رحیمی، محمدعلی و آرمین رهبین. (1383)، ریشه‌های نمایش در آیین‌های ایران باستان، تهران: اهورا.
  12. - ستاری، جلال. (1386)، زمینۀ اجتماعی تعزیه و تئاتر در ایران، تهران: مرکز.
  13. - شمیسا، سیروس. (1372)، نگاهی تازه به بدیع، چاپ پنجم، تهران: فردوس.
  14. - عناصری، جابر. (1365)، تعزیه- نمایش مصیبت، تهران: جهاد دانشگاهی.
  15. - فرشیدورد، خسرو. (1363)، دربارۀ ادبیات و نقد ادبی، جلد دوم، تهران: امیرکبیر.
  16. - فنائیان، تاجبخش. (1389)، تراژدی و تعزیه، مقایسه‌ها، تهران: دانشگاه تهران.
  17. - کرتیس، وستا سرخوش. (1373)، اسطوره‌های ایرانی، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: مرکز.
  18. - موریس پارکر، برتا. (1366)، فرهنگنامه، جلد پانزدهم، ترجمۀ رضا اقصی، تهران: گزارش.
  19. - میرشکرایی، محمد. (1388)، تعزیه و آیین‌های عاشورایی، تهران: نمایش.
  20. - ماهیارنوابی، یحیی. (1374)، یادگار زریران، تهران: اساطیر.
  21. 1- www.tazyehiran.com
  22. 2- www.theater.ir
  23. 3- www.wikipedia.org
ادبیات پهلوانی
دوره 3، شماره 4 - شماره پیاپی 4
بهار و تابستان
مرداد 1404
صفحه 133-146