ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بررسی پیوند ایدئولوژی فره شاهی و فره پهلوانی در شاهنامه فردوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، عضو گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خیام مشهد
چکیده
واژه فره به معنای شکوه و فروغ و تأیید ایزدی به کار می ­رود. این واژه انواع متفاوتی دارد مانند فره ایزدی، فره شاهی، فره همگان، فره موبدی، فره پهلوانان و فره ایرانی.
یکی از مهم ­ترین انواع فره، فره شاهی است که لازمه حکومت شاهان به شمار می ­آید. در کنار شاهان فره­مند همواره پهلوانی نامی نیز حضور دارد که در سایه حمایت شاه به وی خدمت می­ کند. در این جستار پیوند فره شاهی و فره پهلوانی مورد بررسی قرار گرفته است که فره شاهی در واقع مؤید و تقویت کننده فره پهلوانی به شمار می­ آید، یعنی تا زمانی که پهلوان در خدمت شاه باشد از فره برخوردار خواهد بود و هنگامی که پهلوان از شاه دوری کند فره پهلوانی نیز از وی روی برمی­ تابد زیرا که فره پهلوانی از تأیید فره شاهی به وجود می ­آید و در پیوند مستقیم با آن عمل می­ کند.
کلیدواژه‌ها

  1. - آموزگار، ژاله. (1374)، «فرّه این نیروی جادویی و آسمانی»، کلک، شمارۀ 70 -68، صص 41 ـ32.
  2. - ________(1386)، زبان، فرّهنگ، اسطوره، تهران: معین.
  3. -_________ (1388)، تاریخ اساطیری ایران، چاپ یازدهم، تهران: سمت.
  4. - اکبری مفاخر، آرش. (1392)، درآمدی بر اهریمن‌شناسی ایرانی، چاپ دوم، تهران: ترفند.
  5. - انجوی‌شیرازی، ابوالقاسم. (1363)، فردوسی­نامه (مردم و شاهنامه)، چاپ دوم، تهران: علمی.
  6. - بلعمی، محمد­بن­محمد. (1390)، تاریخ بلعمی (ترجمة تاریخ طبری)، به کوشش محمدجواد مشکور، تهران: دنیای کتاب.
  7. - بویس، مری. (1374)، تاریخ کیش زرتشت، ترجمۀ همایون صنعتی­زاده، تهران: توس.
  8. - بهار، مهرداد. (1381)، پژوهشی در اساطیر ایران، چاپچهارم، تهران: آگاه.
  9. - پورداوود، ابراهیم. (1347)، یشت‌‌ها، به کوشش بهرام فرّه‌وشی، تهران: دانشگاه تهران.
  10. - پیرنظر، ناهید. (1382)، «مقایسۀ فرّه ایزدی با التفات الهی در ادبیات فارسی یهود»، مجلۀ ایران‌شناسی، سال 15، صص 124 ـ112.
  11. - تبریزی شهروی، زهرا. (1392)، «فر و شاهان و پهلوانان ایرانی فرّه­مند»، فصلنامۀ علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی، شمارۀ 15، صص: 126 -109.
  12. - ثروتیان، بهروز. (1350)، بررسی فر در شاهنامۀ فردوسی، تبریز: کمیتۀ استادان.
  13. - حمیدیان، سعید. (1372)، درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، تهران: مرکز.
  14. - خالقی‌مطلق، جلال. (1389). یادداشت‌های شاهنامه. تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
  15. -____________ (1390 پ)، «شاهنامة فردوسی»،  فردوسی و شاهنامه‌سرایی، تهران: فرّهنگستان زبان و ادب فارسی، چاپ اول، صص 280 -158.
  16. - دینوری، ابوحنیفه احمد‌­بن­داود. (1371)، اخبار الطوال، ترجمة محمود مهدوی‌دامغانی، چاپ چهارم، تهران: نی.
  17. - دوستخواه، جلیل. (1380)، حماسۀ ایران یادمانی از فراسوی هزاره­ها، تهران: آگه.
  18. - دیویدسن، الگا. (1378)، شاعر و پهلوان در شاهنامه، ترجمة فرّهاد عطایی، تهران: تاریخ ایران.
  19. - راشد محصل، محمدرضا. (1389)، دینکرد هفتم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرّهنگی.
  20. - رستگارفسایی، منصور. (1383)، پیکرگردانی در اساطیر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرّهنگی.   - رضایی‌کلاته میرحسن، محدثه‌السادات. (1394)، «بررسی پیوند معنای بخت و فرّه براساس شاهنامۀ فردوسی»، دومین کنگرۀ بین‌المللی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی تهران.
  21. - رضی، هاشم. (1379)، حکمت خسروانی (حکمت اشراق و عرفان از زرتشت تا سهروردی)، تهران: بهجت.
  22. - _________ (1381)، دانشنامة ایران باستان (عصر اوستایی تا پایان دوران اسلامی)، جلد دوم، تهران: سخن.
  23. - زرشناس، زهره. (1380)، «دگرگونی مفهوم فر در نوشته‌های سغدی»، علوم انسانی فرّهنگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرّهنگی، شمارۀ 38 ـ37، صص 404 ـ389.
  24. - سرّامی، قدمعلی. (1383)، از رنگ گل تار رنج خار، تهران: علمی و فرّهنگی.
  25. - سودآور، ابوالعلاء. (1383)، فرّ ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، ایالات متحدۀ آمریکا: نشر میرک.
  26. - سهروردی، شهاب‌الدین یحیی. (1388)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرّهنگی.
  27. - شریفی، محمد. (1387)، فرّهنگ ادبیات فارسی، تهران: نشر نو، انتشارات معین.
  28. - شهبازی، علیرضا شاپور. (1389)، تاریخ ساسانیان: ترجمة بخش ساسانیان از کتاب تاریخ طبری و مقایسۀ آن با تاریخ بلعمی، تهران: نشر دانشگاهی.
  29. - شهبازی، علیرضا شاپور و شهرام جلیلیان. (1391)، جستاری دربارة یک نماد هخامنشی فروهر، اهوره‌مزدا یا خورنه؟، چاپ دوم، اهواز: نشر و پژوهش شیرازه.
  30. - صدیقیان، مهین­دخت. (1375)، فرّهنگ اساطیری حماسی ایران به روایت منابع بعد از اسلام، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرّهنگی.
  31. - صفا، ذبیح‌الله. (1346)، آیین ‌شاهنشاهی ایران، تهران: دانشگاه تهران.
  32. - طاووسی، محمود و علی­محمد زمانی. (1378)، «فرّه ایزدی و بازتولید آن در اندیشۀ ایران پس از اسلام»، مجلۀ مطالعات ایرانی مرکز تحقیقات فرّهنگ و زبان­های ایران دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال سوم، ش5، صص 64 -41.
  33. - فردوسی، ابوالقاسم. (1389)، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی‌مطلق و همکاران (ج 8 -1)، چاپ سوم، تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
  34. - قائمی، فرزاد. (1390)، «تحلیل انسان‌شناختی اسطورة فر و کارکردهای آن در شاهنامة فردوسی و اساطیر ایران»، جستارهای ادبی، سال 44، شمارة 3، صص: 148 ـ113.
  35. - کریستن­سن، آرتور ­امانوئل. (1350)، کارنامۀ شاهان، ترجمة باقر امیرخانی و بهمن سرکاراتی، تبریز: کمیتۀ استادان.
  36. - مؤذن‌جامی، محمدمهدی. (1379)،  ادب پهلوانی: مطالعه­ای در تاریخ ادب دیرینة ایرانی از زرتشت تا اشکانیان، تهران: قطره.
  37. - محمدی، ذکرالله و محمد بیطرفان. (1391)، «انتقال و تحول اندیشۀ سیاسی فرّه ایزدی از ایران باستان به ایران اسلامی»، سخن تاریخ، سال ششم، شمارۀ 16، صص: 36 -3.
  38. - معین، محمد. (1384)، مزدیسنا و ادب پارسی، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.
  39. - موله، ماریان. (1372)، ایران باستان، ترجمة ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران.
  40. - نولدکه، تئودور. (1358)، تاریخ ایرانیان و عرب­ها در زمان ساسانیان، ترجمة عباس زریاب، تهران: انجمن آثار ملی.
  41.  
  42. - Bailey. H. w. (1971). Zoroastrian problems in the Ninth century Books. Oxford. The clanendon pree.
  43. - Bartholomae. Christian. (1904). Altiranisches worterbuch. Strassburg. Verlag von karl J- trubner.
  44. - Gnoli. Cherardo. (1999). "farr". Encyclopadia Iranica. New York. volume IX, pp 1- 50.
  45. - Mackenzie. D. N. (1971). A concise Pahlavi dictionary. London oxford university Press. Newyork Torento.