رستم، پهلوان ایرانی، در گذر از روایت‌های تاریخی به حماسۀ ملی دستخوش دگردیسی‌های معنایی متعددی شده است. این مقاله با بهره‌گیری از مفاهیم زمان قدسی و الگوبودن اسطوره (الیاده)و تحلیل گفتمان (فوکو)، به بررسی سیر تحول رستم در متون تاریخی پیش و پس از شاهنامه پرداخته است. پرسش اصلی آن است که سیمای رستم در گزارش‌های تاریخ‌نگارانۀ متقدم چگونه بازتاب یافته و روایت فردوسی چه تأثیری بر تاریخ‌نگاری پس از خود نهاده است. بدین منظور، جهارده متن تاریخی با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تطبیقی مطالعه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در متون پیش از شاهنامه، رستم شخصیتی حاشیه‌ای و فاقد انسجام روایی است؛ او در این متون از زمان قدسی اسطوره به زمان عادی تاریخ فروکاسته شده، یا با تفسیر آیینی به تقابل دو گفتمان دینی بدل گشته، و گاه با بازگشت به عناصر کهن‌الگویی چون سیمرغ، به قلمرو اسطوره نزدیک شده است. در تواریخ پس از شاهنامه، سه الگوی متمایز قابل تشخیص است؛ اقتباس ساختاری و پذیرش چارچوب گفتمانی شاهنامه، بازتولید ایدئولوژیک در خدمت گفتمان قدرت مسلط، و تهی‌شدگی معنایی که در آن نام رستم به دالی شناور و ابزاری برای مدح فروکاسته می‌شود. نتیجه آنکه شاهنامۀ فردوسی با یکپارچه‌سازی روایت‌های پراکنده و بازگرداندن رستم به زمان قدسی، به مرجع اصلی و مسلط بازنمایی این قهرمان در حافظۀ جمعی ایرانیان تبدیل شد و متون پسین، حتی در موارد تحریف یا تقلیل، در چارچوب گفتمانی آن عمل کرده‌اند.