رستم، پهلوان ایرانی، در گذر از روایت‌های تاریخی به حماسۀ ملی دستخوش دگردیسی‌های معنایی متعددی شده است. این مقاله با بهره‌گیری از مفاهیم زمان قدسی و الگو بودن اسطوره (الیاده) و تحلیل گفتمان (فوکو)، به بررسی سیر تحول رستم در متون تاریخی پیش و پس از شاهنامه پرداخته است. پرسش اصلی آن است که سیمای رستم در گزارش‌های تاریخ‌نگارانۀ متقدم چگونه بازتاب یافته و روایت فردوسی چه تأثیری بر تاریخ‌نگاری پس از خود نهاده است. بدین منظور، چهارده متن تاریخی با روش تحلیل محتوای کیفی مطالعه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در متون پیش از شاهنامه، رستم شخصیتی حاشیه‌ای و فاقد انسجام روایی است؛ او در این متون از زمان قدسی اسطوره، به زمان عادیِ تاریخ فروکاسته شده، یا با تفسیر آیینی به تقابل دو گفتمان دینی بدل گشته، و گاه با بازگشت به عناصر کهن‌الگویی چون سیمرغ، به قلمرو اسطوره نزدیک شده است. در تاریخ‌های پس از شاهنامه، سه الگوی متمایز قابل تشخیص است؛ اقتباس ساختاری و پذیرش چارچوب گفتمانی شاهنامه، بازتولید ایدئولوژیک در خدمت گفتمان قدرت مسلط، و تهی‌شدگی معنایی که در آن نام رستم به دالی شناور و ابزاری برای مدح فروکاسته می‌شود. در این بین شاهنامۀ فردوسی با یکپارچه‌سازی روایت‌های پراکنده و بازگرداندن رستم به زمان قدسی، به مرجع اصلی و مسلط بازنمایی این قهرمان در حافظۀ جمعی ایرانیان تبدیل شد و متون پسین، حتی در موارد تحریف یا تقلیل، در چارچوب گفتمانی آن عمل کرده‌اند.