ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بخت اخلاقی در سرنوشت تراژیک سیاوش در شاهنامه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین. ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین ایران.
10.22034/heroic.2026.2087267.1034
چکیده
داستان سیاوش از برجسته‌ترین و غمبارترین داستان‌های شاهنامه است که در آن، مفهوم بخت اخلاقی به شیوه‌ای ژرف و پیچیده نمایان می‌شود. این جستار با تحلیل سرنوشت سیاوش از منظر نظریة بخت اخلاقی، به بررسی تعامل میان انتخاب‌های اخلاقی، تقدیر و مؤلفه های بیرونی می‌پردازد و نگارندگان در پی آن هستند که با بهره‌گیری از شیوة توصیفی- تحلیلی به پاسخی روشن و جامع برای این پرسش‌ها دست یابند: مفهوم «بخت اخلاقی» در فلسفة اخلاق چیست و چگونه می‌توان آن را به عنوان چارچوبی تحلیلی برای بررسی سرنوشت تراژیک سیاوش به کار برد؟ نقش عوامل بیرونی و خارج از کنترل سیاوش در شکل‌دهی به نتایج کنش‌های اخلاقی او چیست؟ مهم‌ترین دستاوردهای این پژوهش بیانگر آن است که سیاوش، نماد پاکی و فضیلت، در چهار ساحت متفاوت با بخت اخلاقی روبه‌رو می‌شود: نخست، در ساحت بخت پیامدی، ارزش اخلاقی کنش‌های او با پیامدهایی گره می‌خورد که خود در ایجاد آن‌ها نقشی نداشته است. ددیگر، در ساحت بخت موقعیتی، در وضعیتی گرفتار می‌آید که خود آن را انتخاب نکرده است. سوم، در ساحت بخت سرشتی، پاکی نهاد، صلح‌طلبی و اعتماد ذاتی او که هیچ نقشی در انتخابشان نداشته، در جهانی آکنده از نیرنگ و دسیسه، به زیانش تمام می‌شود. چهارم، در ساحت بخت تربیتی، الگوها یا صورت بندی اصول اخلاقی -که شخصیت او را شکل داده‌اند- او را به موقعیتی تراژیک می‌کشاند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 خرداد 1405