شخصیت رستم در شاهنامۀ فردوسی همواره به‌عنوان نماد پهلوانی، قدرت و وفاداری به نهاد سلطنت شناخته شده است؛ بااین‌حال روایت مرگ سهراب را می‌توان نقطۀ عطفی در سیر تحولی این شخصیت دانست. این رویداد نه‌تنها یکی از تراژیک‌ترین بخش‌های شاهنامه است، بلکه بستری فراهم می‌آورد تا ابعاد پیچیده‌تر شخصیت رستم و نسبت او با قدرت سیاسی، اخلاق پهلوانی و نهاد خانواده مورد بازاندیشی قرار گیرد. پژوهش حاضر دگردیسی شخصیت رستم در دو مقطع پیش و پس از مرگ سهراب و چگونگی تغییر در نگرش و کنش او با توجه به متن روایت بررسی کرده است.
روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است. در این چارچوب، ابیات مربوط به حضور و کنش‌های رستم در روایت‌های پیش از مرگ سهراب و پس از آن بررسی و از منظر نسبت او با سه محور بنیادینِ قدرت، اخلاق پهلوانی و پیوندهای خانوادگی تحلیل شده‌اند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مرگ سهراب صرفاً یک تراژدی فردی یا خانوادگی نیست، بلکه لحظه‌ای ساختارشکن در روند روایت شاهنامه به‌شمار می‌رود که به دگرگونی عمیق در شخصیت رستم می‌انجامد. در این فرایند، رستم از پهلوانی که در چارچوب نظم سلطنتی و در وفاداری کامل به شاه عمل می‌کند، به کنشگری مستقل‌تر بدل می‌شود که نسبت خود با قدرت را بازاندیشی می‌کند. رابطۀ او با کیکاووس پس از این واقعه دچار تنش و گسست می‌شود و اخلاق پهلوانی به‌تدریج از اقتدار سیاسی فاصله می‌گیرد. افزون بر این، آگاهی رستم از پدر بودن خویش و مواجهه با پیامدهای کنش خود، مسئلۀ پدرانگی را به عرصه‌ای برای بروز بحران هویت، مسئولیت اخلاقی و تأمل دربارۀ سرنوشت بدل می‌کند.
بر این اساس، دگردیسی شخصیت رستم پس از مرگ سهراب نه‌تنها در سطح فردی، بلکه در سطح ساختار روایی شاهنامه نیز قابل مشاهده است؛ به‌گونه‌ای که روایت از حماسۀ صرفِ قهرمان‌محور به سوی لایه‌هایی تراژیک، تأمل‌برانگیز و اخلاقی حرکت می‌کند. این پژوهش با تمرکز بر یک نقطۀ روایی کلیدی می‌کوشد چارچوبی مفهومی برای تحلیل تحولات درونی شخصیت‌های حماسی در نسبت با قدرت، اخلاق و خانواده ارائه دهد و زمینه‌ای برای مطالعات تطبیقی در حوزۀ حماسه‌پژوهی و اخلاق روایی فراهم آورد.