1
استادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکده معماری و هنر دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2
مربی گروه نقاشی، دانشکده معماری و هنر دانشگاه گیلان، رشت ، ایران
10.22034/heroic.2026.2090304.1042
چکیده
افزایش بحرانهای روانی در کودکان و نوجوانان و پیوند تنگاتنگ جسم و روان، ضرورت بهرهگیری از راهکارهای تربیتی مؤثر برای بهبود نگرش و سبک زندگی را دوچندان کرده است. در این میان، فضیلتهای اخلاقی مشترک در فرهنگ کهن میتواند زمینهساز زیست متعادل و سالم و خلاق باشد. آیین پهلوانی، منظومهای اخلاقی است که بازنمایی آن در کتابهای مصوّر کودک و نوجوان نقشی حیاتی در انتقال «فضیلت» به نسل نو ایفا میکند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل بازنمایی شاخصههای اخلاق پهلوانی در سه کتاب (پهلوان پهلوانان، پهلوان عبدالرزاق و پهلوان سام) به بازنمایی ظرفیتهای نهفته در متون پهلوانی در تصویرگری کتابهای کودک و نوجوان ایرانی میپردازد. در تعقیب اهداف پژوهش به این سوالات پاسخ داده میشود: شاخصهای اخلاقی پهلوانی در متون ادبی کداماند و چگونه در تصویرگری کتابهای کودک و نوجوان بازنمایی شدهاند. روش پژوهش به شیوه توصیفی تحلیلی و با گردآوری مطالعات کتابخانهای و تصویرخوانی کتابهای مصور منتشرشده برای گروههای سنی «ب» و «ج» انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تصویرگران با بهرهگیری از ترکیببندی نمادین و پیکرههای تنومند و با چهرهای متفکر و اندیشمند، پهلوانی را از سطح قدرت جسمانی به ساحت «اخلاقمداری» ارتقا دادهاند. تصویرسازی در کنار سادهسازی روایتها، میتواند مفاهیمی چون شجاعت، جوانمردی، بخشندگی وخردمندی را به شکلی ملموس و قابل درک منتقل کند و به تقویت همذاتپنداری، تخیل و الگوپذیری اخلاقی در مخاطب بینجامد. شناخت نظام معنایی حاکم بر این آثار بر پایه فضیلتهای اخلاقی و درونی سازی الگوهای آن به کودک و نوجوان در مسیر زندگی مطلوب بر پایه اخلاق مدد میرساند.