تولید علم، گسترش پژوهش و فناوری و تحقق روحیۀ تحقیق و ترغیب تتبع عالمانه و ترویج فکر خلاق و ارتقای فرهنگ علم دوستی به نحو عام و تعمیق و گسترش علوم، فرهنگ و ارزشهای انسانی و اسلامی و اعتلای جلوههای هنر و زیبایی شناسی و تبیین میراث علمی تمدن ایرانی ـ اسلامی در زمرۀ اهداف و وظایف ذاتی و مورد توجه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است. به منظور نیل به این اهداف، دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور در کنار رسالت آموزشی خود و به منظور ارتقای سطح دانش و مهارتهای فنی و تلاش برای یافته های جدید، از امر تحقیق و پژوهش غافل نبوده اند و با انتشار نشریات علمی و پژوهشی، بستری مناسب برای انعکاس فعالیتهای محققان و پژوهشگران در زمینههای مختلف فراهم آورده اند؛ چراکه، نشریات علمی و پژوهشی بهترین ابزار نشر و تبادل یافتهها و اندوختههای علمی، برای ترویج و تعمیق افکار و اندیشه ها و زمینه ساز رشد و اعتلای فرهنگ دیرپای ایران اسلامی و حافظ و بارورکنندۀ مواریث ملی ما هستند.
در این میان «ادب پهلوانی»، گسترۀ پهناوری است که در میراث مکتوب ملل و اقوام مختلف و به خصوص در ادبیات مکتوب و شفاهی ایران زمین پیشینۀ طولانی دارد. متون پهلوانی در ادبیات ایران پیش و پس از اسلام که بخش عمده ای از سرمایه و میراث ملی و علمی فرزندان این مرز و بوم است، جایگاه درخور توجهی دارد؛ لذا شایسته است تمهیداتی مناسب برای انعکاس اختصاصی پژوهش های ارزشمندی فراهم آید که به واکاوی ادبیات پهلوانی بپردازد که سهمی بزرگ در شکل گیری و ماندگاری تمدن و فرهنگ ایران اسلامی داشته است. از آنجاکه نشریات حماسی بیشتر بر جنگاوری، ملیگرایی و اسطورههای کلان تمرکز دارند، نشریه «ادبیات پهلوانی» با تمرکز بر جنبههای زبانی، سبکی و روایی متون پهلوانی، میکوشد جایگاهی ویژه در پژوهشهای ادبی ایران پیدا کند.
این نشریه در پی آن است که ادبیات و متون پهلوانی را نه صرفاً بهعنوان زیرشاخهای از حماسه، بلکه بهعنوان گفتمانی مستقل با مختصات زبانی و فرهنگیِ خاص خود معرفی کند. این رویکرد، امکان نگاهی تازه، مردمپسند و میانرشتهای به ادبیات پهلوانی را فراهم میآورد. این نشریه در پی تمایز از نشریات ادبیات حماسی است و اهداف و رویکردهای خود را به شرح زیر تعریف میکند و متناسب با اهداف ذیل، پذیرای مقالات علمی و پژوهشی و جدید محققان است:
1. تأکید بر زبان و سبک متون پهلوانی
- بررسی و تحلیل ویژگیهای زبانی منحصربهفرد متون پهلوانی
- تحلیل سبکشناسی روایتهای پهلوانی و مقایسه آن با سبکهای حماسی و غنایی
- بررسی و مطالعه تأثیر زبان گفتاری و محاورهای، لهجهها، اصطلاحات عامیانه و ترکیبهای ادبی خاص و... در شکلگیری ادبیات پهلوانی
- بررسی تفاوتهای بنیادین میان ادبیات پهلوانی، حماسی و اسطورهای با تأکید بر منش انسانی و واقعگرایانة پهلوانان
- نقد و بررسی متون رایج در حوزة پهلوانی از منظر زبانی، تاریخی، روایی و ایدئولوژیک
- بررسی جایگاه و کارکرد اخلاق، فتوت، بزرگمنشی، رازداری و فروتنی در شخصیتپردازی پهلوانان
- شرح و تحلیل متون رزمی و پهلوانی در ایران و خارج از ایران
- بررسی و تحلیل فتوت نامهها، عیارنامهها و غیره
- زیبایی شناسی متون پهلوانی و اساطیری
- بررسی و تحلیل مؤلفهها و ویژگیهای قهرمانان و پهلوانان در داستان، رمان و...
2. نگاه جامعهشناختی و مردمنگارانه به متون پهلوانی
- بررسی جایگاه پهلوان بهعنوان نماد اخلاق، جوانمردی و مقاومت در بستر اجتماعی و تاریخی
- مطالعة تعامل پهلوانان با طبقات مختلف جامعه (از عوام تا حکومتها) در متون کهن و معاصر
- تحلیل نقش آیینهای پهلوانی (مانند: زورخانهها و مراسم عیاری) در شکلگیری ادبیات پهلوانی
- تحلیل نقش زنان در ادبیات پهلوانی، بهعنوان کنشگران، روایتگران یا پهلوانان خاموش
- مطالعه نسبت میان پهلوانی و انسانشناسی ایرانی: پهلوان بهمثابه آرمان انسان ایرانی
3. تقابل پهلوانی و حماسی: رویکردی نوین
- بازخوانی مفهوم «پهلوان» بهمثابه یک الگوی فرهنگی و اخلاقی، نه صرفاً جنگاور یا قهرمان نظامی
- تمایزگذاری بین ادبیات پهلوانی (با محوریت شخصیتهای زمینی و اخلاقمحور) و ادبیات حماسی (با تمرکز بر قهرمانان اسطورهای و جنگهای کلان)
- نقد رویکردهای یکسانانگارانه به متون پهلوانی و حماسی در پژوهشهای پیشین
- نقد و آسیب شناسی تحقیقات و تألیفات متون پهلوانی و رزمی
4. احیای متون کمتر شناخته شده پهلوانی
- معرفی و تحلیل آثار نادیده گرفته شده در حوزة ادبیات پهلوانی؛ مانند: داستانهای محلی، نقلهای شفاهی و متون منثور پهلوانی و...
- بازخوانی انتقادی آثاری مانند سمک عیار، امیر ارسلان نامدار و...
- شناخت و معرفی پهلوانان محلی، گمنام یا کم بررسی شده در روایتهای شفاهی، مکتوب یا آیینی
5. رویکرد بینارشتهای و نوین در پژوهشها
- بهرهگیری از نظریههای روایتشناسی، نشانهشناسی و انسانشناسی فرهنگی در تحلیل متون پهلوانی
- بررسی تطبیقی پهلوانی در ادبیات ملل؛ مانند: مقایسه پهلوان ایرانی با «شوالیه»، «رمانس»، «قصههای پریان» و غیره در ادبیات اروپایی
- مطالعة تطبیقی پهلواننگاری در ادبیات فارسی با سایر سنّتهای ادبی (ترکی، عربی، سانسکریت، غربی، و...)
6. توجه به ادبیات معاصر پهلوانیگرا
- نقد و تحلیل بازآفرینیهای مدرن از شخصیتهای پهلوانی در رمانها و داستانهای معاصر
- بررسی نقش ادبیات پهلوانی در هویتسازی ملی و مقاومت ادبی معاصر
- بررسی لحن و زبان پهلوانان و قهرمانان داستانها و رمانها
- ویژگیهای برجسته و منحصربهفرد قهرمانان و پهلوانان قصههای محلی، ایرانی و قصههای رایج در سایر کشورها
7. پیوند ادبیات پهلوانی با هنر و فرهنگ عامه
- بررسی تأثیر ادبیات پهلوانی بر نمایشهای سنّتی (نقالی، تعزیه، پردهخوانی)
- مطالعه بازتاب پهلوانی در هنرهای تجسمی (مینیاتور، نقاشی قهوهخانهای) و سینمای معاصر
- بازتاب مفاهیم پهلوانی در فرهنگ عامه و دیگر هنرها
- بررسی ابعاد وجودی و منش پهلوانان و قهرمانان فیلمها و سریالهای ایرانی و خارجی
ادبیات پهلوانی