ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

تحریف تاریخ اشکانیان در روایت ملی- حماسی و علل آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد تاریخ دانشگاه لرستان
چکیده
با آن‌که سلسله­ی اشکانی، طولانی‌ترین دوره­ی حکومتی در تاریخ ایران را دارند، در روایت ملی- حماسی ایرانی که در منابع اسلامی مندرج است، تاریخ این سلسله با اختصار زیادی آمده است. چنان که در بیشتر موارد، جز ذکر نام شاهان و اشاره به عدد سال‌های حکومت‌شان، چیز دیگری درباره­ی آنها ندارد. این اختصار تا آن حدّ است که مدت زمان حکومت اشکانیان، به نصف زمان واقعی تقلیل یافته است. این قضیه تاکنون، فکر محققان بسیاری را به خود مشغول داشته و درباره علت این اختصار‌گویی نظراتی ابراز شده که فصل مشترک همه­ی آنها، انتساب این امر به سیاست تعمدی ساسانیان است، ولی در خصوص علّت اتّخاذ این سیاست از سوی ساسانیان، تاکنون تعمق زیادی به عمل نیامده است. این مقاله درصدد است تا با روش تحقیق تاریخی و از طریق به پرسش کشیدن داده‌های موجود، چگونگی و علل این قضیه را مورد بررسی قرار دهد. این مقاله نشان می‌دهد که برخلاف مشهور، این تحریف نه معلول اعتقادات دینی و نه به دست موبدان، بلکه به دست اشراف دربار ساسانی و برای رفع مشکلات سیاسی- اجتماعی که دربار ساسانی و اشراف ایرانی، به صورت همزمان به آن گرفتار بودند، انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

  1.  ابن‌اثیر عزّالدین علی. (1399ق). الکامل فی التاریخ، تصحیح تورنبرگ، بیروت: دار صادر.
  2.  ابن‌اسفندیار، محمد بن حسن. (1366). تاریخ طبرستان، تصحیح عباس اقبال، تهران: کلاله خاور.
  3. ابن‌بلخی. (1363). فارسنامه، تصحیح گای لسترنج ورینولد آلن نیلکسون، تهران: دنیای کتاب.
  4. ابن‌شادی. (1383). مجمل التواریخ و القصص، تصحیح ملک الشعراء بهار، تهذران: دنیای کتاب.
  5. ابن‌مسکویه محمد بن احمد. (1424). تجارب الأمم، تحقیق سید کسروی حسن، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  6.  اصفهانی حمزه بن حسن. (1340ق). سنی ملوک الأرض و الأنبیاء، برلین: مطبعه کاویانی.
  7.  بلخی ابوزید احمد بن سهل. (1431). البدء و التّاریخ، قدّم له سمیر شمس، بیروت: دارصادر.
  8.  بیرونی ابوریحان محمد بن احمد. (1923). آثار الباقیة عن القرون الخالیة، تحقیق ادوارد زاخائو، لایپزیک.
  9. بیکرمان. (1383). «تاریخ سیاسی دوره­ی سلوکی»، در تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی ساسانیان، پژوهش دانشگاه کمبریج، جلد3 قسمت1، گردآوری احسان یار شاطر، ترجمه­ی حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
  10.  بیوار. (1383). «تاریخ سیاسی ایران در دوره­ی اشکانیان»، در تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی ساسانیان، پژوهش دانشگاه کمبریج، جلد3 قسمت1، گردآوری احسان یار شاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیر کبیر.
  11.  پیرنیا حسن. (1388)، تاریخ ایران باستان، تهران: نگاه.
  12. ثعالبی عبدالملک بن محمد. (1385). شاهنامه ثعالبی، ترجمه­ی محمود هدایتی، تهران: اساطیر.
  13. دینوری ابوحنیفه احمد بن داود. (1384). اخبارالطوال، ترجمه­ی محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.
  14.  زرین‌کوب. (1371). تاریخ مردم ایران قبل از اسلام، تهران: امیر کبیر.
  15. صفا ذبیح الله. (1384). حماسه سرایی در ایران، تهران: امیر کبیر.
  16.  صفوی سیدحسن. (1364). اسکندر و ادبیات ایران و شخصیت مذهبی اسکندر، تهران: امیرکبیر.
  17. طبری محمد بن جریر. (1418). تاریخ الطبری، تحقیق عبدالله علی مهنا، بیروت: مؤسسه­ی الأعلمی للمطبوعات.
  18. فرای. ریچارد. ن. (1373). میراث باستانی ایران، ترجمه­ی مسعود رجب­نیا، تهران: علمی فرهنگی.
  19. فردوسی ابوالقاسم. (1374). شاهنامه، تصحیح ژول مول، تهران: علمی و فرهنگی.
  20.  فره وشی بهرام. (1370). ایرانویج، تهران: دانشگاه تهران.
  21. کارنامه­ی اردشیر پاپکان. (2537). ترجمه­ی صادق هدایت، ضمیمه­ی زند وهومن یسن، تهران: جاویدان.
  22.  کریستن سن. آ. ا. (1370). ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
  23. مسعودی علی بن حسین. (1421). التنبیه و الاشراف، دار و المکتبه الهلال.
  24. ........ (1409). مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق محمدمحیی­ الدین عبدالحمید، بیروت: دارالفکر. 
  25. مشکور محمدجواد. (1369). ایران در عهد باستان، تهران: اشراقی.
  26. مقدمه­ی قدیم شاهنامه. (1363). تصحیح محمد قزوینی، در بیست مقاله­ی قزوینی، ج2، به کوشش عباس اقبال و ابراهیم پور داود، تهران: دنیای کتاب.
  27. نهایة­الارب ­فی­أخبار­الفرس­و­العرب (1375). به­کوشش محمد­تقی ­دانش­پژوه، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  28. ولسکی یوزف. (1383). شاهنشاهی­اشکانی، ترجمه­ی ­مرتضی ثاقب­فر، تهران: ققنوس.
  29.  یار شاطر احسان. (1383). «تاریخ روایی ایران»، در تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی ساسانیان، پژوهش دانشگاه کمبریج، جلد3 قسمت1، گردآوری احسان یار شاطر، ترجمه­ی حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.