روایتهای حماسی شاهنامه، بهویژه در بخش پهلوانی به لحاظ درونمایه، دارای ابعاد گوناگون روانکاوانه است. در بین این روایات، داستان «رستم و سهراب» بیش از داستانهای دیگر نقد و تحلیل روانکاوانه را برمیتابد. بدیهی است یکی از رویکردهای روانکاوانهای که به این داستان میتوان داشت، نقد و تحلیل شخصیت رستم بر اساس مکانیسمهای دفاعی است که فروید و آنا فروید آن را نظریهپردازی کردهاند. پژوهش حاضر، بر آن است که شخصیت رستم را بر اساس این مکانیسمها موردبررسی قرار دهد تا هم خواننده از رموز و لایه های پنهان این داستان آگاه شود و هم میزان و بلوغ هنر روایتگری استاد توس بر همگان بیشازپیش آشکار گردد؛ همچنین نگرش روانکاوانه در این مقاله ازنظر پژوهشگران تا حد زیادی ابهامات موجود در شناسایی رستم از سهراب، پیش از رویایی در میدان نبرد آشکار مینماید. مکانیسم های دفاعی که در این مقاله موردبررسی قرار گرفت شامل انکار، بازداری ارتباط با واقعیت، بازداری فرآیند ثانویه، همانندسازی با پرخاشگر، فرافکنی، جبران، تغییر جهت به سمت خود و جابه جایی است.
- فشاری، محمد و خسرو محمودی. (1390)، نقش نجواهای درونی در فضاسازی داستانهای شاهنامه، فصلنامۀ تخصصی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، (ص 10)، شماره 30.
- قربانیپور، زهرا. (1392)، نقد و بررسی روانکاوانۀ شخصیت رستم و سهراب (بر اساس داستان رستم و سهراب)، فصلنامۀ مطالعات نقد ادبی، دورۀ 8، شمارۀ 32، صص 155 -120.
- منصور، محمود و پریرخ دادستان. (۱۳۷۱)، روانشناسی ژنتیک ۲، تهران: ژرف.
- مرتضوی، منوچهر. (1369)، فردوسی و شاهنامه، تهران: علمی و فرهنگی.
- مسکوب، شاهرخ. (1357)، سوگ سیاوش، چاپ پنجم، تهران: خوارزمی.
__________ (1381)، تن پهلوان و روان خردمند، تهران: طرح نو.
-یاوری، حورا. (1374)، روانکاوی و ادبیات، دو متن، دو انسان، دو جهان، تهران: تاریخ ایران.
- Freud. Sigmund. (1953).”Remembering, Repeating and working Through” In Freud, the standard Edition. The Hogarth press and the institute of psychoanalysis. 1953, p:150.
صالحی مازندرانی,محمدرضا , امامی,نصرالله و خاطریان,کوثر . (1404). تحلیل شخصیت رستم در داستان رستم و سهراب بر اساس مکانیسمهای دفاعی. ادبیات پهلوانی, 3(4), 19-36. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.02
MLA
صالحی مازندرانی,محمدرضا , , امامی,نصرالله , و خاطریان,کوثر . "تحلیل شخصیت رستم در داستان رستم و سهراب بر اساس مکانیسمهای دفاعی", ادبیات پهلوانی, 3, 4, 1404, 19-36. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.02
HARVARD
صالحی مازندرانی محمدرضا, امامی نصرالله, خاطریان کوثر. (1404). 'تحلیل شخصیت رستم در داستان رستم و سهراب بر اساس مکانیسمهای دفاعی', ادبیات پهلوانی, 3(4), pp. 19-36. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.02
CHICAGO
محمدرضا صالحی مازندرانی, نصرالله امامی و کوثر خاطریان, "تحلیل شخصیت رستم در داستان رستم و سهراب بر اساس مکانیسمهای دفاعی," ادبیات پهلوانی, 3 4 (1404): 19-36, doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.02
VANCOUVER
صالحی مازندرانی محمدرضا, امامی نصرالله, خاطریان کوثر. تحلیل شخصیت رستم در داستان رستم و سهراب بر اساس مکانیسمهای دفاعی. ادبیات پهلوانی, 1404; 3(4): 19-36. doi: http://doi.org/10.22034/heroic.2025.3.4.02
