ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بررسی جاودانگی و بدن‌هنجاری در حماسه گیل‌گمش با تکیه بر شخصیت اوتناپیشتیم و گیل‌گمش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران.
10.22034/heroic.2026.3.5.03
چکیده
نوشتار حاضر به بازخوانی حماسة گیل‌گمش از منظر مطالعات بدن و آسیب‌پذیری آن می‌پردازد و می‌کوشد تا نشان دهد چگونه تقابل میان بدن توانمند گیل‌گمش و بدن پیر اوتناپیشتیم منجر به الگویی تازه از قهرمان‌گرایی و کمال انسانی می‌شود. هدف اصلی پژوهش، نقد انگارة قهرمان‌گرایی مبتنی بر توان جسمی و ارائة الگویی جایگزین است که بر خرد و پذیرش آسیب‌پذیری بنا شده‌است. روش تحقیق، تحلیل کیفی متن حماسه با رویکرد بین‌رشته‌ای است، بدین معنا که نقل‌قول‌های مستقیم از متنِ حماسه گیل‌گمش با نظریه‌های معاصر در حوزة مطالعات بدن و آسیب‌پذیری آن تلفیق شده‌است تا خوانشی تازه از روایت شکل دهد. نتایج نشان می‌دهد که بدن توانمند گیل‌گمش، با همة قدرتش، در برابر مرگ، خواب و محدودیت‌های طبیعی شکست می‌خورد، درحالی‌که بدن پیر و تضعیف‌گشته اوتناپیشتیم، با پذیرش محدودیت‌ها، سرچشمة خرد و معرفت است. همچنین در مقایسه با سنّت ایرانی، این پژوهش نشان می‌دهد که نمونه‌هایی چون زال، اسفندیار، سهراب، خضر(ع) و اسکندر نیز همین الگو را بازتاب می‌دهند و بدن غیرهنجاری، منبع معنا و خرد است. لذا این مقاله الگویی تازه از قهرمان‌گرایی در حماسة گیل‌گمش مبتنی بر خرد، آسیب‌پذیری جسم، جاودانگی معنوی و پذیرش مرگ ارائه می‌دهد و می‌تواند به مطالعات بین‌رشته‌ای در حوزة ادبیات، فلسفه و فرهنگ غنا بخشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. اردستانی رستمی، حمیدرضا. (1404).  «اشارات اسلامی و سامی در روایات باستانی/ شاهنامه». ادبیات پهلوانی. سال 3. پیاپی 4. صص: 70 – 57.
  2. ذبیح‌نیا عمران، آسیه. (1402). «جست‌وجوی بی‌مرگی در سوگ‌نامۀ گیل‌گمش بر اساس نظریات هستی‌گرایانۀ اروین یالوم». متافیزیک. سال 15.  شمارة 36. صص: 81 – 65.
  3. رضایی اصفهانی، محمّدعلی و دیگران. (1390). تفسیر قرآن مجید (گلچینی از تفسیر قرآن مهر همراه با ترجمه). قم: حیات نسیم.
  4. رهبر، حمید. (1389). «بررسی تطبیقی روایت وحیانی قرآن و روایت اسطوره‌ای سومری- بابلی از طوفان نوح». پژوهش‌های فلسفی. دورة 11. پیاپی 43. صص: 284-261.
  5. ستاری، جلال. (1374). اسطورة جاودانگی. تهران: مرکز نشر.
  6. شاملو، احمد. (1404). گیل‌گمش. تهران: چشمه.
  7. طباطبایی، سیدمحمّدحسین. (1389). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. جلد 12. تهران: اسلامیه.
  8. فردوسی، ابوالقاسم. (1374). شاهنامة فردوسی. تصحیح سعید حمیدیان. به اهتمام ر. علی‌یف، آ. برتلس و م. عثمانوف. تهران: داد.
  9. نوری، علی؛ کرمانشاهی، مرتضی. (1402). «چاره‌گری پیران فرزانه در بخش اسطوره‌ای شاهنامه». ادبیات پهلوانی. سال 1. شمارۀ 1. صص: 202 – 185.