1
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران
2
دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/heroic.2026.3.5.07
چکیده
شاهنامه فراتر از یک اثر حماسی صرف، به عنوان مهمترین سند هویتبخش فرهنگی و زبانی ایرانیان شناخته شده است. زبان فردوسی، الگویی برای استواری و پیراستگی در دورههای بعد بوده است. بیشک یکی از گامهای مهم برای درک متن و زبان آن، توجه به روابط بین واژگان در زنجیرۀ هم نشینی جملات (روابط نحوی) است. اگر نقش واژگان به درستی تشخیص داده شود، ابهامهای ناشی از روابط نحوی بین کلمات برطرف خواهد شد و جنبه حماسی آن نیز بیشتر نمایان خواهد گردید. ضمیرهای پیوسته یکی ازگونههای واژگان هستند که از انعطاف لازم برای چرخش در فضای هم نشینی جملهها برخوردارند. از این روی در این جستار به شیوه کتابخانهای و متن محور و با روش توصیفی- تحلیلی، کاربرد ضمیر پیوسته«ش» با تأکید بر پیوسته به فعل، در داستان سیاوش و تأثیر آن بر جنبه حماسی شاهنامه بررسی و تحلیل شده است. از بررسی موضوع دریافت شد که ضمیرهای بهکارفته در داستان سیاوش حدود 288 مورد است که بیشترین کاربرد این ضمیر در نقش مضافالیهی و کمترین کاربرد آن در جایگاه ضمیر فاعلی است. البته باید گفت یکی از نقشهایی که کمتر بدان توجه شده، همین ضمیر پیوسته به فعل «ش»، در فعل سومشخص مفرد، در نقش فاعلی است و برخی در اصل وجود آن یا نامیدنش به ضمیر فاعلی و یا ضمیر زاید تردید کردهاند؛ اما در این پژوهش مواردی آورده شد که در فاعلی بودن ضمیر تردیدی نیست و این ضمیر در جمله همراه با مفعول یا متمم آمده است و باید ضمیر فاعلی در نظر گرفته شود، بنا بر این، دیدگاه وجود نداشتن چنین ضمیری، نادرست است.
ابوالقاسمی، محسن. (1393). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: سمت.
انوری، حسن؛ احمدیگیوی، حسن. (1386). دستور زبان فارسی. جلد 1. تهران: مؤسسه فرهنگی فاطمی.
انوری، حسن؛ احمدیگیوی، حسن. (1387). دستور زبان فارسی. جلد 2. تهران: مؤسسه فرهنگی فاطمی.
ایرانی، محمّد؛ ترکاشوند، مریم. (1396). «تحلیل نحوی همنقش ضمیر با نگاه به ساختار فعل و نقش ضمایر متصل در جملههای انفعالی- احساسی». فنون ادبی. سال 9. شمارة 18. صص: 132-119.
آیدنلو، سجاد. (1393). «سه نکته از دستور تاریخی در شاهنامه و متون پهلوانی». ویژهنامة فرهنگستان (دستور). شمارة 10. صص: 64-47.
فولادی,محمد و طهماسبی پور,زهرا . (1404). بررسی جایگاه و نقش ضمیر پیوسته «ش» در داستان سیاوش و تأثیر آن بر جنبه حماسی و پهلوانی. ادبیات پهلوانی, 3(5), 131-158. doi: 10.22034/heroic.2026.3.5.07
MLA
فولادی,محمد , و طهماسبی پور,زهرا . "بررسی جایگاه و نقش ضمیر پیوسته «ش» در داستان سیاوش و تأثیر آن بر جنبه حماسی و پهلوانی", ادبیات پهلوانی, 3, 5, 1404, 131-158. doi: 10.22034/heroic.2026.3.5.07
HARVARD
فولادی محمد, طهماسبی پور زهرا. (1404). 'بررسی جایگاه و نقش ضمیر پیوسته «ش» در داستان سیاوش و تأثیر آن بر جنبه حماسی و پهلوانی', ادبیات پهلوانی, 3(5), pp. 131-158. doi: 10.22034/heroic.2026.3.5.07
CHICAGO
محمد فولادی و زهرا طهماسبی پور, "بررسی جایگاه و نقش ضمیر پیوسته «ش» در داستان سیاوش و تأثیر آن بر جنبه حماسی و پهلوانی," ادبیات پهلوانی, 3 5 (1404): 131-158, doi: 10.22034/heroic.2026.3.5.07
VANCOUVER
فولادی محمد, طهماسبی پور زهرا. بررسی جایگاه و نقش ضمیر پیوسته «ش» در داستان سیاوش و تأثیر آن بر جنبه حماسی و پهلوانی. ادبیات پهلوانی, 1404; 3(5): 131-158. doi: 10.22034/heroic.2026.3.5.07