ادبیات پهلوانی

ادبیات پهلوانی

بررسی سفر اسطوره‌ای گشتاسپ بر مبنای «سفر نویسندۀ» کریستوفر ووگلر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/heroic.2026.3.5.12
چکیده
اسطورۀ قهرمان یکی از شناخته‌ترین اسطوره‌هاست که قهرمان در سفر اسطوره‌ای خود علاوه بر کردار فیزیکی، کردار معنوی را تجربه می‌کند و ضمن پیروزی بر موانع، اغلب به مبدأ خود باز می‌گردد تا دیگران را نیز از دستاوردهای سفر خود متنعّم سازد. جوزف کمپبل سفر قهرمان را با عنوان «اسطورۀ یگانه» تبیین می‌کند که در آن، قهرمان، سفر ماورائی را تجربه می‌کند، تحوّل می‌یابد، به خود شناسی و تمامیّت می‌رسد و آن گاه با پیامی به سوی قوم خود باز می‌گردد. کریستوفر ووگلر با ادغام بعضی از مراحل سفر قهرمانِ کمپبل و ادغام بعضی مراحل در همدیگر، تحول قهرمان را با عنوان «سفر نویسنده» تکرار می‌کند. تحوّل قهرمان منعکس کنندۀ درک جهانی انسان از ذات زندگی است. سفر اسطوره‌ای قهرمان مخاطبان را نیز با خود همراه می‌کند و آنان ضمن همذات پنداری با قهرمان اگرچه نیازها و خواسته‌هایی متفاوتی را جستجو کرده باشند، ولی امید به پیروزی را در خود تقویت می‌کنند. این مقاله داستان «گشتاسپ و کتایون» را به روش توصیفی و تحلیلی با الگوی «سفر نویسنده» ووگلر بررسی می‌کند. گشتاسپ با فراخوان درونی گام در راه سفر می‌گذارد و آنگاه بر طبق الگوی سفر بعد از طی مراحل در حرکتی دایره‌وار بعد از ازدواج با کتایون، غلبه بر گرگ و اژدها که آزمون قهرمان برای رسیدن به آگاهی است و به دست آوردن رضایت لهراسب جهت تسلط بر تخت و تاج، به ایران باز می‌گردد. داستان در هر دوازده مرحله با الگوی ووگلر مطابقت دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. اپلی، ارنست. (1371). رویا و تعبیر رویا. ترجمۀ دل‌آرا قهرمان. تهران: فردوس.
  2. اسلامی ندوشن، محمّدعلی. (1356). داستان داستان‌ها. چاپ دوم. تهران: توس.
  3. بیجاری، محمّدعلی. (1403). «تصویرشناسی عناصر دراماتیک نظریه کهن الگوی سفر قهرمان کریستوفر ووگلر در رمان کوری». زبان و ادبیات فارسی. دورة 20. شمارة 4. صص: 44-34.
  4. دانش، کاظم. (1402). «نقد اسطوره‌ای سفر قهرمان در فیلم داستانی روز واقعه براساس الگوی کریستوفر ووگلر». جستارنامة فرهنگ و هنر اسلامی. دورة 6. شمارة 15. صص: 199-185.
  5. رحیمی زنگنه، ابراهیم؛ زندی‌طلب، احسان. (1398). «تحلیل ساختاری سیر العباد الی المعاد براساس الگوی سفر نویسنده ووگلر». پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت. دورة 8. شمارة 15. صص: 216-199.
  6. روتون، ک.ک. (1378). اسطوره. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: مرکز.
  7. زندی‌طلب، احسان. (1403). «تحلیل داستان شیخ صنعان براساس الگوی کریستوفر ووگلر». پژوهشنامۀ متون ادبی دورۀ عراقی. دورة 5. شمارة 4. صص: 41-19.
  8. سرکاراتی، بهمن. (1393). سایه‌های شکار شده. تهران: طهوری.
  9. سگال، رابرت. (1389). اسطوره. ترجمۀ فریده فرنودفر. تهران: بصیرت.
  10. سلامت‌باویل، لطیفه. (1395). «بررسی تطبیقی شخصیت‌های پرده‌خانه بهرام بیضایی براساس کهن الگوهای کریستوفر ووگلر». مطالعات نقد ادبی. شمارة 43. صص: 72-53.
  11. شاپوری، مرتضی. (1402). «روایت سینمایی در حماسۀ گیل‌گمش از منظر الگوی سفر نویسنده کریستوفر ووگلر». فصلنامه رهپویه هنرهای نمایشی. دورة 3. شمارة 10. صص: 75-63.
  12. شوالیه، ژان؛ گربران، آلن. (1388). فرهنگ نمادها. ترجمة سودابه فضایلی. جلد 3. تهران: جیحون
  13. ﻃﺒﺮی، محمد بن جریر. (1375). تاریخ طبری (تاریخ الرسل و الملوک). ترجمة ابوالقاسم پاینده. چاپ پنجم. تهران: اساطیر.
  14. فردوسی، ابوالقاسم. (1396). شاهنامه. به کوشش جلال خالقی‌ مطلق. دفتر پنجم. چاپ ششم. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  15. فرزانه قصرالدشتی، علی؛ قلعه‌خانی، گلنار. (1403). «سلاح آیینی اژدهاکشی». ادبیات پهلوانی. دورۀ 2. شمارۀ 3. صص: 174-165.
  16. قبچاق شاهی‌مسکن، علی؛ سلامت باویل، لطیفه. (1391). «تحلیل ساختاری قصۀ بهرام گور در هفت پیکر بر اساس سفر نویسنده کریستوفر ووگلر». مطالعات نقد ادبی. سال 1. شمارة 28. صص: 100-61.
  17. قلی‌زاده، خسرو. (1392). فرهنگ اساطیر ایرانی، بر پایه‌ی متون پهلوی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
  18. کمپبل، جوزف. (1388). قهرمان هزار چهره. برگردان شادی خسرو پناه. چاپ هشتم. مشهد: نشر گل آفتاب.
  19. کمپبل، جوزف. (1380). قدرت اسطوره. ترجمة عباس مخبر. تهران: مرکز.
  20. کوپر، جی. سی. (1392). فرهنگ نمادهای آیین. ترجمه رقیه بهزادی. تهران: علمی.
  21. مظفری، علیرضا. (1390). «زایش اسطوره‌های ترمیمی در سنّت اساطیری ایران». جستارهای ادبی. شمارة 174. صص: 166-149.
  22. مینوی خرد. (1385). ترجمۀ احمد تفضّلی. تهران: توس.
  23. نامورمطلق، بهمن. (1397). درآمدی بر اسطوره‌شناسی. تهران: سخن.
  24. یسنا. (1380). تفسیر و تألیف ابراهیم ‌پورداود. تهران: اساطیر.
  25. یشت‌ها. (1377). تفسیر و تألیف ابراهیم ‌پورداود. تهران: اساطیر.
  26. یونگ، کارل گوستاو. (1381). انسان و سمبول‌هایش. ترجمة محمود سلطانیه. تهران: جامی.